Κορυτσά: Ένα Χωριό Εξαφανίζεται Κάθε Χρόνο

 

Η σιωπηλή δημογραφική κατάρρευση της  Νότιας Αλβανίας

Η Αλβανία διανύει μια από τις πιο σοβαρές δημογραφικές κρίσεις στη νεότερη ιστορία της. Σύμφωνα με τα επίσημα στοιχεία του INSTAT, το 2023 πάνω από 43 από τους 61 δήμους της χώρας –περίπου το 70% του εθνικού εδάφους– κατέγραψαν αρνητικό φυσικό ισοζύγιο. Σε αυτούς τους δήμους πέθαναν περισσότεροι άνθρωποι απ’ όσους γεννήθηκαν, γεγονός που αποτυπώνει τη δημογραφική φθορά μιας χώρας που γερνά και αδειάζει.

Το φαινόμενο εντάθηκε ακόμη περισσότερο μέσα στο 2024. Οι γεννήσεις μειώνονται σταθερά, ενώ η μετανάστευση των νέων έχει πάρει μαζικές διαστάσεις. Η Αλβανία χάνει τα πιο παραγωγικά της χρόνια πριν καν προλάβουν να ριζώσουν στον τόπο τους.

Η Κορυτσά στην πρώτη γραμμή της μείωσης

Η κρίση έχει το επίκεντρό της στον Νότο, εκεί όπου η γήρανση και η εγκατάλειψη της υπαίθρου συνθέτουν ένα εκρηκτικό μείγμα. Η Κορυτσά βρίσκεται δυστυχώς στην κορυφή αυτής της αρνητικής λίστας με -394 κατοίκους μόνο μέσα σε έναν χρόνο. Ακολουθούν η Αυλώνα (-182), η Σκόδρα (-152) και η Κούτσοβα (-146), ενώ μείωση παρατηρείται και στους δήμους Φιέρι (-128), Λούσνια (-124), Μάλιτς (-101), Πόγραδετς (-85) και Αργυρόκαστρα (-74).

Η Κορυτσά, που άλλοτε υπήρξε κέντρο παιδείας και εμπορίου, χάνει σήμερα το ανθρώπινο κεφάλαιό της. Με τον ρυθμό που συνεχίζεται η μείωση, ένα χωριό κάθε χρόνο εξαφανίζεται. Σχολεία κλείνουν, σπίτια μένουν άδεια, και οι δρόμοι των χωριών γεμίζουν σιωπή.

Ανισότητα και συγκέντρωση

Στον αντίποδα, ορισμένες περιοχές της χώρας παρουσιάζουν μικρή ή και θετική δημογραφική ισορροπία. Δήμοι όπως ο Κλόσι (+4), η Διβριάνη (+9), η Σαράντα (+22) και η Μπουλκίζα (+47) διατηρούν έναν περιορισμένο αλλά ελπιδοφόρο ρυθμό αύξησης, κυρίως λόγω τουρισμού και παραδοσιακών οικογενειακών δομών.

Η Τίρανα, ωστόσο, απορροφά σχεδόν όλη τη δημογραφική δυναμική της χώρας, με +2.880 καθαρές γεννήσεις το 2023. Η Καμζά (+640), το Δυρράχιο (+386), η Κρούγια (+231) και ο Κούκσι (+221) ακολουθούν, δείχνοντας ότι η χώρα βαδίζει προς ένα μοντέλο υπερσυγκέντρωσης πληθυσμού και πόρων γύρω από την πρωτεύουσα.

Η υπόλοιπη Αλβανία –και κυρίως η Κορυτσά– κινδυνεύει να μετατραπεί σε δημογραφική περιφέρεια, χωρίς νέους, χωρίς οικογένειες, χωρίς μέλλον. Σ' αυτή την κατάσταση δυστυχώς η ελληνική εθνική μειονότητα πλήττεται έντονα και στο κοντινό μέλλον ελάχιστοι θα είναι εδώ για να την θυμίζουν. 

Οι βαθύτερες αιτίες

Η οικονομική ανασφάλεια, η ανεργία των νέων, η έλλειψη ποιοτικής εκπαίδευσης και ιατρικής φροντίδας στις μικρές πόλεις, οι χαμηλές αμοιβές, αλλά και η απουσία πολιτικής στήριξης της οικογένειας, αποτελούν βασικούς παράγοντες της κρίσης. Ο συνδυασμός αυτών των παραγόντων ωθεί τους νέους στην εσωτερική ή εξωτερική μετανάστευση, αφήνοντας πίσω ένα πληθυσμό που γερνά ταχύτερα απ’ όσο ανανεώνεται.

Οι συνέπειες είναι πλέον απτές:

• Κλείσιμο σχολείων λόγω έλλειψης μαθητών.

• Μείωση αγροτικής παραγωγής και εγκατάλειψη καλλιεργειών.

• Έλλειψη εργατικού δυναμικού και τοπικής επιχειρηματικότητας.

• Πτώση κατανάλωσης και επενδύσεων.

• Δυσκολία παροχής υπηρεσιών σε ηλικιωμένους και απομονωμένο πληθυσμό.

Μπορεί να αναστραφεί η πορεία;

Η απάντηση είναι ναι, αλλά προϋποθέτει πολιτική βούληση και μακροπρόθεσμο σχεδιασμό. Η Κορυτσά μπορεί να αποτελέσει πιλότο αναζωογόνησης της περιφέρειας, εφόσον αξιοποιηθεί η ιστορική, πολιτιστική και μορφωτική της ταυτότητα.

Απαιτούνται:

• Κίνητρα για νέες οικογένειες (οικονομικά επιδόματα, στέγαση, παιδικοί σταθμοί).

• Επενδύσεις στην εκπαίδευση και στην αγροτική τεχνολογία.

• Αναζωογόνηση των χωριών μέσω τουρισμού και πολιτιστικών πρωτοβουλιών.

• Αποκέντρωση των υπηρεσιών ώστε οι νέοι να μη χρειάζεται να εγκαταλείπουν τον τόπο τους.

Η Κορυτσά δεν είναι απλώς μια πόλη. Είναι σύμβολο πολιτισμού, παιδείας και πνευματικής κληρονομιάς. Η δημογραφική της παρακμή δεν είναι τοπικό φαινόμενο· είναι καθρέφτης της  πορείας του σημερινού Αλβανικού Κράτους.

Αν η χώρα δεν επενδύσει στην ισορροπία μεταξύ κέντρου και περιφέρειας, αν δεν προσφέρει λόγο στους νέους να μείνουν, τότε δεν θα χαθεί μόνο ένας αριθμός στον πίνακα της INSTAT — θα χαθεί ένα μια πόλη με ιδιαίτερη και σπουδαία ιστορία γεμάτα από πολιτιστικά και πνευματικά επιτεύγματα.

Γιατί, όπως δείχνουν τα δεδομένα, στην Κορυτσά κάθε χρόνο χάνεται ένα χωριό. Και αν δεν αλλάξει κάτι, πολύ σύντομα ίσως χαθεί μια γενιά ολόκληρη. 

Μπ.Θ