Ο ΠΟΝΟΣ ΣΤΗ ΖΩΗ ΜΑΣ- DHIMBJA NË JETËN TONË

 

«Κύριε, ἄνθρωπον οὐκ ἔχω…» (Ἰωαν. 5, 7). Μητροπολίτου Αὐλῶνος ΧΡΙΣΤΟΔΟΥΛΟΥ Εἶναι μιά φράση γεμάτη πόνο. Ἕνας ἄνθρωπος, παράλυτος τριάντα ὀχτώ ὁλόκληρα χρόνια, περιμένει τή θεραπεία του. Ποιός ὅμως μπορεῖ νά τόν θεραπεύσει καί γιατί ἀργεῖ τόσο αὐτή ἡ θεραπεία; Γιά νά δείξει τήν ὑπομονή τοῦ παραλυτικοῦ, ὑπογραμμίζει ὁ ἱερός Χρυσόστομος. Μιά ὑπομονή πού χαλκεύθηκε μέσα σέ δύο ἀντίθετες δυνάμεις πού τόν συνέθλιβαν καθημερινά καί τόν καταπίεζαν συνέχεια. Ἡ ἐρημία ἀπό τή μιά καί ἡ πολυκοσμία ἀπό τήν ἄλλη. Αὐτές οἱ δυό «δυνάμεις» πρόσθεταν πόνο στόν πόνο του καί μαρτύριο στό μαρτύριό του. Ἔτσι, ζώντας μέσα στό συρφετό τοῦ κόσμου πού κατέκλυζε τίς στοές τῆς «προβατικῆς κολυμβήθρας» τήν ἐρημία καί μοναξιά τῆς ὑπάρξεώς του, αὔξανε μέρα μέ τή μέρα καί χάλκευε τήν ὑπομονή του. Ζοῦσε ὅμως καί τό δρᾶμα τοῦ πόνου του πού γιά τριάντα ὀχτώ χρόνια δέν ἔλεγε νά τόν ἀποχωρισθεῖ. Τί εἶναι ὁ πόνος; «Ὁ πόνος εἶναι ἕνα γεγονός πού ἀνοίγει τά μάτια τῆς ψυχῆς, γιά νά ἰδοῦν τό ἄπειρο καί τό ἄγνωστο. Ἡ φράση αὐτή κλείνει μιά ἀλήθεια ζωῆς. Στήν ἀνούσια καθημερινότητα, εἶναι ἀλήθεια, πολλές εἶναι οἱ στιγμές πού ὁ ἄνθρωπος βαρυγκομᾶ ἐνάντια στίς καταστάσεις πού τόν κάνουν νά νιώθει πόνο. Καί βαρυγκομᾶ, γιατί δέ μπόρερε ποτέ νά συλλάβει τή μεταφυσική δύναμη τοῦ πόνου. Τοῦ πόνου ἐκείνου πού μπορεῖ νά τοῦ προσφέρει τή σωτηρία. Τοῦ πόνου ἐκείνου πού εἶναι ὑπακοή. Τοῦ πόνου ἐκείνου πού εἶναι μιά σφαγή τοῦ θελήματός του καί μιά ἀνάσταση μέσα του τῆς πραγματικῆς ἐλευθερίας. Δηλαδή ὁ πόνος μέ τά δεσμά του σπάει κάποια ἄλλα δεσμά. Ἐνσυνείδητα ἤ ἀσυνείδητα, πεπερασμένα ἤ μυωπικά, γιά νά γίνει καί νά μείνει ἔτσι ἐλεύθερος ὁ δρόμος πρός τό Ἀπόλυτο, τό Ἀληθινό, τό Θεῖο. Ὁ πόνος, βιολογικός, ψυχολογικός, κοινωνικός, ὁ πόνος σ’ ὅλες του τίς διαστάσεις εἶναι, ἀλλά καί προσφέρει ἐλευθερία, δύναμη, ἀντοχή. Τό ὑπογραμμίζει μέ κάθε σαφήνεια ὁ ἀπόστολος Παῦλος: «Ὅταν ἀσθενῶ, τότε εἶμαι ἰσχυρός» (Β΄ Κορ. 12, 9). Εἶμαι ἐλεύθερος ἀπό τίς συμβατικότητες. Ὅταν ὁ ἄνθρωπος ὅμως ἀπό τόν πόνο δέν ἐπιτύχει τήν ἐλευθερία, τότε ὁ πόνος του γίνεται ἕνας δεσμός. Γίνεται ἕνα σωματικό καί ψυχικό ἄλγος πού τόν κυβερνᾶ. Καί θά τόν κυβερνᾶ τόσο μέχρι πού θά νιώσει βαθιά μέσα του μιά ἀμφίρροπη δύναμη. Καί ἡ δύναμη αὐτή δέ μπορεῖ νά εἶναι ἄλλη ἀπό τήν ὑπακοή. Γιατί μέ τήν ὑπακοή νικᾶμε τό πεπερασμένο. Γιατί μέ τήν ὑπακοή κατακτᾶμε τό Ἀπόλυτο. Γιατί μέ τήν ὑπακοή κερδίζουμε καί τήν παροῦσα, ἀλλά καί τή μέλλουσα ζωή. Ἀποκτᾶμε ἐμπειρίες ζωῆς. Ζωῆς ἐκκλησιοκεντρικῆς πού ἔχει νικήσει καί ξεπεράσει «πᾶσαν ὀδύνη, λύπην, καί στεναγμόν». Αἰτία τοῦ πόνου Ὁ πόνος εἶναι αὐτούσιος ἤ εἶναι διπολικός; Οἱ ἄνθρωποι ἀπό τήν ἐμπειρία μας γνωρίζουμε τόν ἑαυτό μας πού πονᾶ καί ὅταν πονᾶ. Γνωρίζουμε ἀκόμα καί ἐκεῖνον πού μᾶς προσφέρει τόν πόνο. Αὐτό ὅμως πού νοηματίζει τή ζωή μας καί τόν πόνο μας εἶναι τό γεγονός πώς, πονώντας, λυτρωνόμαστε. Καί πώς γι’ αὐτή μας τή λύτρωση βρέθηκε κάποιος πού ἔγινε γενεσιουργός αἰτία καί δημιουργός τοῦ πόνου μας. Εἶναι ὅμως αὐτός ὁ «δημιουργός» τοῦ πόνου κάποιος ἄλλος ἄνθρωπος, κάποια κατάσταση ἐξωτερική, διαπροσωπική ἤ μήπως μέσα του ὁ καθένας θά πρέπει νά ψάξει νά βρεῖ τά πρῶτα αἴτια; Βέβαια κανείς δέ μπορεῖ νά ἀποκλείσει τό γεγονός πώς ὁ πόνος στή ζωή μας ἔχει καί ἐξωτερικά αἴτια. Ἐπίσης κανένας δέ μπορεῖ νά μήν ἀποδεχθεῖ σιωπηλά καί ἐνδόμυχα πώς δημιουργός τοῦ πόνου του εἶναι καί ὁ ἴδιος προσωπικά. Αὐτό βέβαια ἔχει μιά δομή ἀπόλυτα συνειδησιακά νοσηρή. Μιά δομή πού στηρίζεται στήν ἔνδεια τῆς ψυχῆς καί στήν ἔλλειψη ὀντολογικοῦ βάθους στήν ἀλήθεια καί τήν πραγματικότητα τῆς ζωῆς μας. Αὐτός ὁ πόνος θεραπεύεται; Μάλιστα. «Ἐν Χριστῷ» θά μᾶς ἔλεγαν οἱ παλιοί ἐκεῖνοι γεροντάδες τοῦ ἁγίου Ὄρους ἀλλά καί οἱ σύγχρονοι ἀσφαλῶς, πού στό σῶμα τους ἔφερναν καί φέρουν τά σημάδια τοῦ πόνου ἑνός προσωπικοῦ σταυροῦ. «Ἐν Χριστῷ». Δυό λέξεις. Ἕνα νόημα. Μιά λύτρωση. Ἡ ἴδια ἡ ζωή, τό νόημά της, ὅπως θά ἔλεγε καί ὁ Ντοστογιέφσκυ. Ἀλλά ὁ Ἰησοῦς Χριστός προβάλει κάτι. Προτείνει λύση. Προσφέρει θεραπεία, λέγοντας στόν παραλυτικό τοῦ Εὐαγγελίου: «Εἶδες, ἔγινες τώρα ὑγιής. Στό ἑξῆς μήν ξαναμαρτάνεις». Στό ἑξῆς θά ἔλεγε σέ μᾶς σήμερα, πού ποικιλόμορφα πονᾶμε, ὁ Ἰησοῦς Χριστός μέ τό στόμα κάποιου Γέροντα: «Ἄνοιξε τήν καρδιά σου. Ψάξε νά βρεῖς τήν αἰτία τοῦ πόνου σου. Πήγαινε, πλύσου στήν κολυμβήθρα τῆς Σιλωάμ, πού λέγεται ἐξομολόγηση. Κάνε ὑπομονή. Καί μετά συζητᾶμε τίς ἀντίρρήσεις». Μετά ὅμως θά ὑπάρξουν ἀντιρρήσεις; Ὄχι. Γιατί θά βασιλεύει ἡ ὑπακοή καί ἡ ἐσωτερική πληρότητα πού πηγάζει ἀπ’ αὐτήν. Καί τότε ὁ ἄνθρωπος δέ θά μπορεῖ νά λέει «ἄνθρωπον οὐκ ἔχω», γιατί θά ἔχει πάρει τήν ἀπάντηση στή λύση τοῦ προβλήματος τοῦ πόνου του ἀπό τόν Ἰησοῦ Χριστό: «Διά σέ ἄνθρωπος γέγονα, διά σέ σάρκα περιβέβλημαι, καί λέγεις ἄνθρωπον οὐκ ἔχω;». Γιατί πονάει ὁ ἄνθρωπος; Ὅ,τι μένει αἰῶνες τώρα στόν ἄνθρωπο ἄγνωστο εἶναι ὁ ἴδιος ὁ ἄνθρωπος. Πολλές φορές ψάχνουμε νά βροῦμε γύρω μας ἐρείσματα, γιά νά στηρίξουμε τήν ὀντολογική μας ἀνεπάρκεια. Πονᾶμε οἱ ἴδιοι. Κάνουμε ὅμως καί τούς ἄλλους νά πονοῦν μαζί μας. Λησμονοῦμε πώς εἴμαστε εἰκόνες τοῦ Θεοῦ πού μένουν στήν οὐσία τους ἀνέγγιχτες κι ἀπ’ τόν πόνο κι ἀπ’ τό χρόνο, ἀρκεῖ νά τό θέλουμε αὐτό. Ξεχνᾶμε ἀκόμα ὅτι ὁ πόνος φέρνει πιό κοντά τούς ἀνθρώπους στό Θεό καί μεταξύ τους, γιατί πράγματι «ἡ σχολή τοῦ πόνου μορφώνει γιά τήν αἰωνιότητα». Παρ’ ὅλα αὐτά ὁ πόνος ὑπάρχει. Καί θά ὑπάρχει μέχρις ὅτου θά ὑφίσταται καί ἡ ἔννοια τῆς ἁμαρτίας. Ἐκείνη οὐσιαστικά ἐνεργοποιεῖ τόν πόνο τοῦ ἀνθρώπου. Γιατί ἐκείνη κάνει τόν ἄνθρωπο νά διακόψει κάθε σχέση μέ τήν πηγή τῆς ζωῆς, τό Θεό. Ἔτσι στή συνέχεια ὁ ἄνθρωπος καί ἀπό σωματικές ἀσθένειες θά ὑποφέρει καί στίς σχέσεις του μέ τούς ἄλλους θά εἶναι ἐλλιπής καί προβλήματα πνευματικῆς φύσεως θά ἀντιμετωπίζει. Φυσικό εἶναι τότε νά διαμαρτύρεται: «Ἄνθρωπον οὐκ ἔχω». Ναί, ἄνθρωπε τοῦ Θεοῦ, δέν ἔχεις ἄνθρωπο, γιατί ἔτσι νομίζεις. Μήπως ὅμως ἔχεις τό Θεάνθρωπο καί τόν ἀγνοεῖς; Ψάξε, λοιπόν, βαθύτερα μέσα σου καί θά λάβεις τήν ἀπάντηση.

«Zot, nuk kam njeri…» (Joan. 5, 7) E Mitropolitit të Avlonës, HRISTODHULIT Është një frazë e mbushur me dhimbje. Një njeri, i paralizuar për tridhjetë e tetë vite të tëra, pret shërimin e tij. Por kush mund ta shërojë dhe pse vonon kaq shumë ky shërim? Për të treguar durimin e të paralizuarit, nënvizon Shën Joan Gojarti. Një durim që u farkëtua mes dy forcave të kundërta, të cilat e shtypnin çdo ditë dhe e rëndonin vazhdimisht. Shkretimi nga njëra anë dhe turma nga ana tjetër. Këto dy “forca” i shtonin dhimbje dhimbjes së tij dhe martirizim martirizimit të tij. Kështu, duke jetuar mes turmës së njerëzve që mbushnin portikët e “pellgut të deleve”, shkretimi dhe vetmia e ekzistencës së tij rritej ditë pas dite dhe farkëtonte durimin e tij. Por ai jetonte edhe dramën e dhimbjes së tij, e cila për tridhjetë e tetë vjet nuk po ndahej prej tij. Çfarë është dhimbja? “Dhimbja është një ngjarje që hap sytë e shpirtit, që të shohin të pafundmen dhe të panjohurën”. Kjo frazë përmban një të vërtetë jete. Në përditshmërinë e zbrazët, është e vërtetë, të shumta janë çastet kur njeriu ankohet kundër gjendjeve që e bëjnë të ndiejë dhimbje. Dhe ankohet, sepse kurrë nuk mundi të kuptojë fuqinë metafizike të dhimbjes. Të asaj dhimbjeje që mund t’i ofrojë shpëtimin. Të asaj dhimbjeje që është bindje. Të asaj dhimbjeje që është një therje e vullnetit të tij dhe një ngjallje brenda tij e lirisë së vërtetë. Domethënë, dhimbja me prangat e saj thyen disa pranga të tjera. Me vetëdije ose pa vetëdije, në mënyrë të kufizuar ose miopike, që të bëhet dhe të mbetet kështu e lirë rruga drejt Absolutes, së Vërtetës, Hyjnores. Dhimbja, biologjike, psikologjike, shoqërore, dhimbja në të gjitha përmasat e saj, është, por edhe ofron liri, fuqi, qëndrueshmëri. Këtë e nënvizon me çdo qartësi apostull Pavli: “Kur jam i dobët, atëherë jam i fortë” (II Kor. 12, 9). Jam i lirë nga konvencionalitetet. Mirëpo, kur njeriu nuk arrin përmes dhimbjes lirinë, atëherë dhimbja e tij bëhet një prangë. Bëhet një dhimbje trupore dhe shpirtërore që e sundon. Dhe do ta sundojë deri atëherë kur të ndiejë thellë brenda vetes një fuqi të dyanshme. Dhe kjo fuqi nuk mund të jetë tjetër veçse bindja. Sepse me bindjen mposhtim të kufizuarën. Sepse me bindjen fitojmë Absoluten. Sepse me bindjen fitojmë edhe jetën e tanishme, por edhe atë të ardhshme. Marrim përvoja jete. Jete kishtare, e cila ka mundur dhe kapërcyer “çdo dhembje, hidhërim dhe psherëtimë”. Shkaku i dhimbjes Dhimbja është e njëtrajtshme apo dypolare? Ne njerëzit, nga përvoja jonë, njohim veten tonë që vuan dhe kur vuan. Njohim gjithashtu edhe atë që na shkakton dhimbjen. Mirëpo ajo që i jep kuptim jetës sonë dhe dhimbjes sonë është fakti se, duke vuajtur, çlirohemi. Dhe se për këtë çlirim tonin u gjend dikush që u bë shkaku lindës dhe krijuesi i dhimbjes sonë. Por a është ky “krijues” i dhimbjes ndonjë njeri tjetër, ndonjë gjendje e jashtme, ndërpersonale, apo vallë secili duhet të kërkojë brenda vetes për të gjetur shkaqet e para? Sigurisht, askush nuk mund ta përjashtojë faktin se dhimbja në jetën tonë ka edhe shkaqe të jashtme. Gjithashtu, askush nuk mund të mos e pranojë në heshtje dhe thellë brenda vetes se krijues i dhimbjes së tij është edhe vetë personalisht. Kjo, natyrisht, ka një strukturë krejtësisht të sëmurë në ndërgjegje. Një strukturë që mbështetet në varfërinë e shpirtit dhe në mungesën e thellësisë ontologjike në të vërtetën dhe realitetin e jetës sonë. A shërohet kjo dhimbje? Po. “Në Krishtin”, do të na thoshin ata pleq të dikurshëm të Malit të Shenjtë, por sigurisht edhe të sotmit, të cilët në trupin e tyre mbanin dhe mbajnë shenjat e dhimbjes së një kryqi personal. “Më Krishtin”. Dy fjalë. Një kuptim. Një çlirim. Vetë jeta, kuptimi i saj, siç do të thoshte edhe Dostojevski. Por Jisu Krishti paraqet diçka. Propozon zgjidhje. Ofron shërim, duke i thënë të paralizuarit të Ungjillit: “Ja, u bëre tani i shëndoshë. Që tani e tutje mos mëkato më”. Që tani e tutje, do të na thoshte edhe neve sot, që vuajmë në forma të ndryshme, Jisu Krishti me gojën e ndonjë Plaku: “Hape zemrën tënde. Kërko të gjesh shkakun e dhimbjes sate. Shko, lahu në pellgun e Siloamit, që quhet rrëfim. Bëj durim. Dhe pastaj diskutojmë kundërshtimet”. Por më pas, a do të ketë kundërshtime? Jo. Sepse do të mbretërojë bindja dhe plotësia e brendshme që buron prej saj. Dhe atëherë njeriu nuk do të mund të thotë “nuk kam njeri”, sepse do ta ketë marrë përgjigjen për zgjidhjen e problemit të dhimbjes së tij nga Jisu Krishti: “Për ty u bëra njeri, për ty u vesha me mish, dhe ti thua: nuk kam njeri?”. Pse vuan njeriu? Ajo që i mbetet njeriut e panjohur prej shekujsh është vetë njeriu. Shpesh kërkojmë të gjejmë rreth nesh mbështetje, që të mbështesim pamjaftueshmërinë tonë ontologjike. Vuajmë vetë. Por bëjmë edhe të tjerët të vuajnë bashkë me ne. Harrojmë se jemi ikona të Perëndisë, të cilat në thelbin e tyre mbeten të paprekura si nga dhimbja, ashtu edhe nga koha, mjafton që ta dëshirojmë këtë. Harrojmë gjithashtu se dhimbja i sjell njerëzit më afër Perëndisë dhe më afër njëri-tjetrit, sepse vërtet “shkolla e dhimbjes edukon për përjetësinë”. Megjithatë, dhimbja ekziston. Dhe do të ekzistojë për sa kohë do të ekzistojë edhe kuptimi i mëkatit. Pikërisht ai e aktivizon dhimbjen e njeriut. Sepse ai e bën njeriun të ndërpresë çdo marrëdhënie me burimin e jetës, Perëndinë. Kështu, më pas, njeriu do të vuajë edhe nga sëmundje trupore, edhe në marrëdhëniet me të tjerët do të jetë i mangët, edhe probleme të natyrës shpirtërore do të përballojë. Atëherë është e natyrshme të ankohet: “Nuk kam njeri”. Po, o njeri i Perëndisë, nuk ke njeri, sepse kështu mendon. Por mos vallë ke Perëndinjeriun dhe e shpërfill? Kërko, pra, më thellë brenda vetes dhe do ta marrësh përgjigjen.