Καὶ τὸ ἔλεος αὐτοῦ εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν τοῖς φοβουμέ όσοι ανοις αὐτόν- Αρχιμ. Επιφάνιος Χατζηγιάνκου!

«Καὶ τὸ ἔλεος αὐτοῦ εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν τοῖς φοβουμένοις αὐτόν»

Το θέμα των ομιλιών της Παρακλήσεως των δύο τελευταίων χρόνων, αγαπητοί μου, είναι η Ωδή της Θεοτόκου, ο εξαίρετος εκείνος ύμνος που ανέπεμψε η Παναγία προς τον Θεό, όταν συναντήθηκε με την Ελισάβετ, λίγο μετά τον Ευαγγελισμό της.

Στην περασμένη μας ομιλία ερμηνεύσαμε τη φράση: «Καὶ ἅγιον τὸ ὄνομα αὐτοῦ». Σήμερα θα συνεχίσουμε με τον επόμενο στίχο, που λέει: «Καὶ τὸ ἔλεος αὐτοῦ εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν τοῖς φοβουμένοις αὐτόν». Δηλαδή, το έλεος του Θεού δίνεται σε εκείνους που Τον ευλαβούνται, σε κάθε γενεά, σε όλους τους αιώνες.

Ας προσπαθήσουμε, όμως, να εμβαθύνουμε στα λόγια αυτά της Θεοτόκου, έχοντας ως οδηγό και διδάσκαλό μας τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη.

Καταρχήν, ο στίχος μιλά για έλεος. Τι είναι το έλεος; Έλεος είναι η ευσπλαχνία, η καλοσύνη, είναι η έμπρακτη αγάπη· εξού και ελεημοσύνη. Η ελεημοσύνη είναι μια πολύ μεγάλη αρετή. Εγκωμιάζεται όσο καμιά άλλη αρετή στην Αγία Γραφή. Γι’ αυτό και ο Χριστός τη συμπεριέλαβε στη χρυσή αλυσίδα των ευαγγελικών αρετών που απαριθμούνται στους Μακαρισμούς: «Μακάριοι οἱ ἐλεήμονες, ὅτι αὐτοὶ ἐλεηθήσονται».

Ελεήμων, σε τέλειο και απόλυτο βαθμό, είναι ο Θεός. Όπως λέει ο προφήτης Δαβίδ: «Οἰκτίρμων καὶ ἐλεήμων ὁ Κύριος, μακρόθυμος καὶ πολυέλεος».

Σύμφωνα με τους Πατέρες, υπάρχει το μικρό και το μέγα έλεος του Θεού. Το μικρό έλεος είναι το γενικό, θα λέγαμε, το οποίο εκδηλώνεται σε όλους ανεξαιρέτως τους ανθρώπους και έχει σχέση κυρίως με τα υλικά αγαθά, τα οποία ο Θεός χορηγεί πλούσια και χωρίς διάκριση παντού. Όπως λέει ο Χριστός, ο ουράνιος Πατέρας ανατέλλει τον ήλιο Του σε πονηρούς και αγαθούς και στέλνει τη βροχή Του και στους δικαίους και στους αδίκους.

Υπάρχει, όμως, και το μέγα έλεος του Θεού. Αυτό έχει σχέση με ανώτερα αγαθά, πνευματικά: την άφεση των αμαρτιών, τη σωτηρία και τη Βασιλεία των Ουρανών. Το μέγα αυτό έλεος επικαλείται και ο Δαβίδ στον ψαλμό της μετανοίας του, λέγοντας προς τον Θεό: «Ἐλέησόν με, ὁ Θεός, κατὰ τὸ μέγα ἔλεός σου καὶ κατὰ τὸ πλῆθος τῶν οἰκτιρμῶν σου ἐξάλειψον τὸ ἀνόμημά μου».

Αυτό το έλεος υπονοεί και η Παναγία στον στίχο που μελετούμε: «Καὶ τὸ ἔλεος αὐτοῦ εἰς γενεὰν καὶ γενεὰν τοῖς φοβουμένοις αὐτόν». Με τα λόγια αυτά η Θεοτόκος είναι σαν να λέει ότι το έλεος του Θεού δεν δόθηκε μόνο σε αυτήν· δίνεται και σε άλλους. Δεν δίνεται, όμως, σε όλους τους ανθρώπους, αλλά «τοῖς φοβουμένοις αὐτόν», σε εκείνους που φοβούνται τον Θεό.

Τι εννοεί με αυτό; Ο φόβος του Θεού δεν είναι αυτό που ίσως νομίζει κανείς, κάποιο αίσθημα τρόμου απέναντι στον Θεό. Είναι η ευλάβεια, ο σεβασμός και το ιερό δέος που αισθάνεται ο πιστός προς τον Θεό και το οποίο τον οδηγεί στην εφαρμογή του θελήματος και των εντολών Του. Λέει, λοιπόν, ο στίχος ότι καθένας που σέβεται και ευλαβείται τον Θεό και τηρεί τις εντολές Του, θα ελεηθεί από τον Θεό και θα απολαύσει κάθε ευλογία, όπως η Παναγία.

Όμως, παρατηρεί ο Ιερός Χρυσόστομος, το έλεος του Θεού, αν και λέγεται έλεος, δεν δίνεται σε όλους. Δίνεται σε εκείνους που το αξίζουν, διότι, αν δινόταν σε όλους, αυτό θα ερχόταν σε αντίθεση με τη δικαιοσύνη του Θεού. Διότι ο Θεός είναι μεν εύσπλαχνος, αλλά είναι και δίκαιος: «Ἐλεήμων ὁ Κύριος καὶ δίκαιος».

Επομένως, συμπεραίνει ο Άγιος Νικόδημος, ο Θεός ελεεί με δικαιοσύνη και όχι απλώς και ως έτυχε. Δίνει το έλεός Του σε αυτούς που έχουν φόβο Θεού, δηλαδή σεβασμό και ευλάβεια προς Αυτόν.

Αυτό τονίζει συχνά η Αγία Γραφή. Λέει ο προφήτης Δαβίδ: «Ὅτι κατὰ τὸ ὕψος τοῦ οὐρανοῦ ἀπὸ τῆς γῆς ἐκραταίωσε Κύριος τὸ ἔλεος αὐτοῦ ἐπὶ τοὺς φοβουμένους αὐτόν». Όσο απέραντο, λέει, είναι το ύψος του ουρανού από τη γη, τόσο μεγάλο είναι και το έλεος που έδειξε ο Κύριος. Σε ποιους, όμως; Στους φοβουμένους Αυτόν, σε εκείνους που Τον σέβονται και Τον ευλαβούνται.

Αυτό το έλεος, λοιπόν, συνεχίζει η Θεοτόκος, θα δίνεται «εἰς γενεὰν καὶ γενεάν», σε όλες τις γενιές των ανθρώπων μέχρι της συντελείας των αιώνων, αλλά και στη γενεά του μέλλοντος αιώνος.

Αν θέλουμε, λοιπόν, και εμείς να μας ελεήσει ο Θεός και να συγχωρήσει τις αμαρτίες μας, καταλήγει ο Άγιος Νικόδημος, ας έχουμε διαρκώς μέσα μας τον αγνό αυτό φόβο του Θεού. Διότι ο Θεός είναι φιλάνθρωπος Πατέρας και μακροθυμεί για τις αμαρτίες μας, αλλά είναι και Κριτής δίκαιος και ισχυρός.

Ο ίδιος ο Χριστός μάς τονίζει: «Μη φοβηθείτε αυτούς που θανατώνουν το σώμα, δεν έχουν όμως τη δύναμη να θανατώσουν την ψυχή. Να φοβηθείτε περισσότερο Εκείνον που μπορεί και την ψυχή και το σώμα να τα καταδικάσει στην απώλεια της κολάσεως», δηλαδή τον Θεό.

Ο φόβος αυτός του Θεού, που δημιουργείται από τη μνήμη του θανάτου, τη μνήμη της ημέρας της Κρίσεως και τη μνήμη της αιωνίου κολάσεως, θα δράσει σαν ισχυρό φάρμακο στην ψυχή μας, που θα δημιουργήσει κατάνυξη, μετάνοια, εξομολόγηση και απόφαση σταθερή να μην ξαναμαρτήσουμε.

Θα πρέπει, επίσης, να προσθέσουμε ότι το έλεος που παρέχει ο Θεός δεν είναι για όλους το ίδιο. Είναι ανάλογο με τη διάθεση του κάθε ανθρώπου. Εκείνος που πηγαίνει να αγοράσει λάδι θα πάρει τόσο, όσο είναι το δοχείο που έχει. Αν το δοχείο του είναι μικρό, λίγο λάδι θα πάρει. Αν το δοχείο του είναι μεγάλο, πολύ λάδι θα πάρει.

Έτσι συμβαίνει και με το έλεος του Θεού. Σε άλλους δίνεται λιγότερο και σε άλλους περισσότερο, ανάλογα με το δοχείο της ψυχής τους, δηλαδή με τον πόθο που έχουν για σωτηρία και τον αγώνα που κάνουν για να τηρήσουν τις εντολές του Θεού.

Αυτό φανερώνει και ο λόγος του ψαλμού που λέει: «Γένοιτο, Κύριε, τὸ ἔλεός σου ἐφ’ ἡμᾶς, καθάπερ ἠλπίσαμεν ἐπὶ σέ». Δηλαδή, ας έλθει, Κύριε, το έλεός Σου σε εμάς, ανάλογα με την ελπίδα που στηρίξαμε σε Εσένα.

Και ο Μέγας Αντώνιος, σε κάποιον που τον πλησίασε και του είπε: «Ελέησέ με, πάτερ, και προσευχήσου για μένα», απάντησε: «Ούτε εγώ σε ελεώ ούτε ο Θεός, εάν εσύ δεν ελεήσεις τον εαυτό σου».

Γι’ αυτό, αδελφέ, συμπεραίνει ο Άγιος Νικόδημος, αν εσύ δεν μετανοήσεις, αλλά τρέχεις στη λάσπη της αμαρτίας σαν τον χοίρο, να ξέρεις ότι δεν μπορείς να λάβεις το έλεος του Θεού. Αν δεν συναισθανθείς το κακό που έκανες, δεν απομακρυνθείς από την αμαρτία και δεν εξομολογηθείς, ο Θεός δεν θα σε ελεήσει.

Παρατηρεί και ο Ιερός Αυγουστίνος: «Εκείνος που σε έπλασε χωρίς εσένα, δεν μπορεί να σε σώσει χωρίς εσένα».

Γι’ αυτό: «Ἔκκλινον ἀπὸ κακοῦ καὶ ποίησον ἀγαθόν». Φύγε μακριά από κάθε κακό και κάνε το καλό και ευάρεστο στον Θεό.

Είθε, αδελφοί μου, να θέσουμε ως κανόνα στην καθημερινή μας ζωή τον λόγο αυτό. Έτσι θα αξιωθούμε και εμείς του θείου ελέους, όπως αξιώθηκαν η Παναγία και όλοι οι Άγιοι.

Αμήν.