Pelasgos K.: Ζορίκα Μάνο, η έγκυος μηχανικός που εκτελέστηκε ως σαμποτέρ από το κομμουνιστικό καθεστώς - 𝐙𝐨𝐫𝐢𝐤𝐚 𝐌𝐚𝐧𝐨, 𝐢𝐧𝐱𝐡𝐢𝐧𝐢𝐞𝐫𝐣𝐚 𝐬𝐡𝐭𝐚𝐭𝐳𝐞̈𝐧𝐞̈ 𝐪𝐞̈ 𝐮 𝐩𝐮𝐬𝐡𝐤𝐚𝐭𝐮𝐚 𝐬𝐢 𝐬𝐚𝐛𝐨𝐭𝐚𝐭𝐨𝐫𝐞 nga regjimi Komunist!

Ζορίκα Μάνο, η έγκυος μηχανικός που εκτελέστηκε ως σαμποτέρ από το κομμουνιστικό καθεστώς - 𝐙𝐨𝐫𝐢𝐤𝐚 𝐌𝐚𝐧𝐨, 𝐢𝐧𝐱𝐡𝐢𝐧𝐢𝐞𝐫𝐣𝐚 𝐬𝐡𝐭𝐚𝐭𝐳𝐞̈𝐧𝐞̈ 𝐪𝐞̈ 𝐮 𝐩𝐮𝐬𝐡𝐤𝐚𝐭𝐮𝐚 𝐬𝐢 𝐬𝐚𝐛𝐨𝐭𝐚𝐭𝐨𝐫𝐞 nga regjimi Komunist!

Ζορικά Μάνο, η έγκυος μηχανικός που εκτελέστηκε ως σαμποτέρ

Η τραγική ιστορία της Ζορικά Μάνο, η οποία εκτελέστηκε μαζί με τον σύζυγό της ενώ ήταν έγκυος, κατηγορούμενη ως σαμποτέρ για την αποξήρανση του Βάλτου στο Μαλίκ

Ήταν δύσκολες εποχές· εκείνος ο καταραμένος βάλτος στο Μάλικ της Κορυτσάς δεν μπορούσε να διανοιχθεί ούτε με αξίνες ούτε με φτυάρια, παρά τη μεγάλη εργασία περισσότερων από 3.000 πολιτικών κρατουμένων και 8.000 εθελοντών.

Το καθεστώς ζητούσε αίμα και, για να παραδειγματίσει, επινόησε μια νέα πρακτική, την οποία θα εφάρμοζε και τα επόμενα χρόνια: σε κάθε ανάληψη κοινωφελούς έργου όπου το έργο δεν προχωρούσε, εντοπιζόταν μια ομάδα σαμποτέρ και εχθρών.

Τέτοια ήταν και η διαβόητη δίκη, γνωστή αλλιώς ως «Η Τεχνικο-Μηχανική Ομάδα Σαμποτέρ του Βάλτους του Μάλικ».

Η προαποφασισμένη τραγωδία άρχισε να τίθεται σε εφαρμογή τον Οκτώβριο του 1946. Με διαταγή του στρατιωτικού εισαγγελέα, λοχαγού Α΄ βαθμού Νεβζάτ Χαζνεντάρι (ενός από τους πιο τρομερούς ανακριτές και εισαγγελείς του καθεστώτος), συνελήφθησαν και οδηγήθηκαν σε δίκη οι Κουϊτίμ Μπεκίρι, Αμπντύλ Σάρρα, Γιάννη Βασίλη, Βασίλ και Ζορίκα Μάνο, Παντελή Ζωγράφη, Μιχαήλ Στρατομπέρδα, Βασίλης Ρίστο (οι τελευταίοι όλοι ελληνικής καταγωγής), καθώς και δύο Ιταλοί υπήκοοι, ο Ευτζένιο Σκατούρο και ο Μάριο Γκουαρνιέρι.

Οι κατηγορίες εναντίον τους ήταν ότι, σε συνεργασία μεταξύ τους, είχαν σαμποτάρει τα έργα στο Βάλτο του Μάλικ, επηρεασμένοι από την «αμερικανική αποστολή» στην Αλβανία και ιδιαίτερα από τον Χάρι Φουλτς- Harry Fultz.

Πρόκειται για μια ιδιαίτερη περίπτωση, όπου ο σύζυγος και η σύζυγος, ο Βασίλ και η Ζορικά Μάνο, συνελήφθησαν και στη συνέχεια τους περίμενε η πιο τραγική δυνατή μοίρα: η εκτέλεση.

Η κομμουνιστική αγριότητα, με την ειδική επιρροή σε αυτή την περίπτωση του Ενβέρ Χότζα και του έμπιστου και τρομερού ανακριτή του, Νεβζάτ Χαζνεντάρι, δεν γνώρισε κανένα όριο· ενώπιον του εκτελεστικού αποσπάσματος βρέθηκε και η Ζορικά Μάνο, η οποία ήταν έγκυος.

Το γεγονός αυτό εικάζεται ότι το έμαθαν ήδη κατά τη διάρκεια της δικαστικής διαδικασίας, όμως δεν δίστασαν καθόλου να εκτελέσουν τη μηχανικό, η οποία ήταν έγκυος, καθώς και τον σύζυγό της, επίσης μηχανικό.

Μάλιστα, για αυτό το φρικτό έγκλημα υπάρχουν και κινηματογραφικές εικόνες, όπου μια ριπή όπλων από τους στρατιώτες του εκτελεστικού αποσπάσματος καταρρίπτει στο έδαφος το ζευγάρι και τον Ιταλό μηχανικό.

Η δίκη πραγματοποιήθηκε στις 18 Νοεμβρίου του 1946· την ίδια χρονιά οδηγήθηκαν ενώπιον ενός αυτοσχέδιου ειδικού στρατοδικείου.

Η δίκη άρχισε στις 8 Νοεμβρίου 1946 και ολοκληρώθηκε δέκα ημέρες αργότερα. Σε αυτή την προμελετημένη από το σύστημα δραματική διαδικασία συμμετείχαν και οι πολίτες, οι οποίοι μέσω μεγαφώνων άκουγαν τις εξελίξεις της δίκης, που στην προκειμένη περίπτωση διεξαγόταν στον κινηματογράφο «Nacional», στο κέντρο των Τιράνων. Παρόντες και παρακολουθούντες τη διαδικασία ήταν και ξένοι δημοσιογράφοι, καθώς και στρατιωτικές αποστολές της Γιουγκοσλαβίας, της Σοβιετικής Ένωσης, της Γαλλίας, της Μεγάλης Βρετανίας και των Ηνωμένων Πολιτειών, που ήταν διαπιστευμένες στην Αλβανία.

Η κύρια κατηγορία κατά των μηχανικών ήταν «η δολιοφθορά των έργων για την αποξήρανση του Βάλτου του Μάλικ και οι σχέσεις τους με την αγγλοαμερικανική κατασκοπεία, υπό την καθοδήγηση του Χάρι Φουλτς».

Στις 18 Νοεμβρίου εκδόθηκε η τελική απόφαση και καταδικάστηκαν: οι μηχανικοί Αμπντύλ Σάρρα και Κουϊτίμ Μπεκίρι σε θάνατο, με εκτέλεση δια απαγχονισμού. Ο μηχανικός Βασίλης Μάνο, η σύζυγός του Ζορίκα Μάνο και ο Ιταλός Ευτζένιο Στατούρο σε θάνατο, με εκτέλεση δια τουφεκισμού. Οι τοπογράφοι Παντελής Ζωγράφη και ο Ιταλός Μάριο Γκουαρνιέρι σε ισόβια κάθειρξη, ο Μιχαήλ Στρατομπέρδα σε 10 χρόνια φυλάκισης, ο Αναστάς Ρίστο σε 2 χρόνια φυλάκισης και ο Γιάννι Βασίλη σε 1 χρόνο φυλάκισης.

Με αυτόν τον τρόπο έσβησε η ζωή των μηχανικών και τοπογράφων που εργάστηκαν για την αποξήρανση του Βάλτους στο Μαλίκ.

Η μεγαλύτερη τραγωδία ήταν η δολοφονία της εγκύου γυναίκας και του συζύγου της, μηχανικού, οι οποίοι είχαν σπουδάσει στο εξωτερικό και άφησαν την τελευταία τους πνοή μαζί με το πλάσμα τους, που δεν πρόλαβε να γεννηθεί.

Μετάφραση, ετοίμασε Πελασγός Κορυτσάς

𝐙𝐨𝐫𝐢𝐤𝐚 𝐌𝐚𝐧𝐨, 𝐢𝐧𝐱𝐡𝐢𝐧𝐢𝐞𝐫𝐣𝐚 𝐬𝐡𝐭𝐚𝐭𝐳𝐞̈𝐧𝐞̈ 𝐪𝐞̈ 𝐮 𝐩𝐮𝐬𝐡𝐤𝐚𝐭𝐮𝐚 𝐬𝐢 𝐬𝐚𝐛𝐨𝐭𝐚𝐭𝐨𝐫𝐞

𝐻𝑖𝑠𝑡𝑜𝑟𝑖𝑎 𝑓𝑎𝑡𝑘𝑒𝑞𝑒 𝑒 𝑍𝑜𝑟𝑖𝑘𝑎 𝑀𝑎𝑛𝑜𝑠 𝑞𝑒̈ 𝑒 𝑝𝑢𝑠ℎ𝑘𝑎𝑡𝑢𝑎𝑛 𝑏𝑎𝑠ℎ𝑘𝑒̈ 𝑚𝑒 𝑡𝑒̈ 𝑠ℎ𝑜𝑞𝑖𝑛 𝑝𝑎𝑣𝑎𝑟𝑒̈𝑠𝑖𝑠ℎ𝑡 𝑠𝑒 𝑖𝑠ℎ𝑡𝑒 𝑠ℎ𝑡𝑎𝑧𝑒̈𝑛𝑒̈, 𝑡𝑒̈ 𝑎𝑘𝑢𝑧𝑢𝑎𝑟 𝑠𝑖 𝑠𝑎𝑏𝑜𝑡𝑎𝑡𝑜𝑟𝑒̈ 𝑝𝑒̈𝑟 𝑡ℎ𝑎𝑟𝑗𝑒𝑛 𝑒 𝐾𝑒̈𝑛𝑒𝑡𝑒̈𝑠 𝑠𝑒̈ 𝑀𝑎𝑙𝑖𝑞𝑖𝑡.

Ishin kohë të vështira, ajo kënetë e mallkuar në Maliq të Korçës, nuk mund të thehej me kazma e lopata, pavarësisht punës së madhe të mbi 3000 të dënuarve politik dhe 8000 vullnetarëve.

Regjimi donte gjak dhe për të bërë shembull, gjeti një shpikje të re të saj, që do e aplikonte edhe në vitet në vijim; në çdo ndërmarrje ku mund të mos ecte puna gjendej një grup sabotator dhe armiqësor.

I tillë është edhe gjyqi famëkeq i njohur ndryshe si “Grupi Sabotator Tekniko-Inxhinier i Kënetës së Maliqit”.

Tragjedia e parashkruar do niste të vihej në zbatim në tetor të vitit 1946. Me urdhër të prokurorit ushtarak, Kapitenit të Parë Nevzat Haznedari, (një nga hetuesit dhe prokurorët më të tmerrshëm të regjimit), u arrestuan dhe u dërguan para gjyqit Kujtim Beqiri, Abdyl Sharra, Jani Vasili, Vasil dhe Zorika Mano, Pandeli Zografi, Mihal Stratobërdha, Vasil Risto, si dhe dy shtetasit italian, Eugenio Scaturo e Mario Guarnieri.

Akuzat mbi ta ishin se në bashkëpunim me njëri-tjetrin kishin sabotuar punimet në Kënetën e Maliqit të ndikuar nga “misioni amerikan” në Shqipëri dhe veçanërisht nga Harry Fultz .

Është rasti i veçantë ku burrë e grua, Vasil dhe Zorika Mano, arrestohen dhe më pas i pret fati më tragjik i mundshëm, pushkatimi.

Makabriteti komunist me ndikimin specifik në këtë rast të Enver Hoxhës dhe të besuari të tij të tmerrshëm hetuesit Nevzat Haznedari, nuk njohu asnjë kufi, ku para togës së pushkatimit përfundoi Zorika Mano e cila ishte shtazënë.

Këtë fakt dyshohet se e mësuan që gjatë procesit gjyqësor, por nuk hezituan aspak që gruan inxhniere e cila ishte shtazënë dhe bashkëshortin e saj po inxhinier, t’i pushkatonin.

Madje për këtë krim të tmerrshëm ka edhe pamje filmike ku një batare armësh e ushtarakëve të togës së pushkatimit rrëzon përdhe bashkëshortët dhe inxhinierin italian.

Gjyqi u zhvillua më 18 nëntor të vitit 1946 po atij viti, u nxorën para një gjykate ushtarake speciale të improvizuar.

Gjyqi filloi më 8 nëntor 1946 dhe përfundoi dhjetë ditë më pas. Në këtë dramë të parapërgatitur nga sistemi u përfshinë edhe qytetarët, të cilët nëpërmjet artopalantëve dëgjonin zhvillimet e gjyqit, që në këtë rast u bënë në kinema “Nacional”, në qendër të Tiranës, ku merrnin pjesë dhe ndoqën procesin edhe gazetarë të huaj e misionet ushtarake, jugosllave, sovjetike, franceze, britanike e amerikane, që ishin atashuar në Shqipëri.

Akuza kryesore ndaj inxhinierëve ishte “sabotimi i punimeve për tharjen e Kënetës së Maliqit dhe se kishin pasur lidhje me agjenturën anglo-amerikane, të kryesuar nga Harry Fultz”.

Më 18 nëntor u dha vendimi përfundimtar dhe dënuar: Inxhinierët Abdyl Sharra dhe Kujtim Beqiri, me vdekje, duke u ekzekutuar me varje në litar. Ing. Vasil Mano, bashkëshortja Zorika Mano dhe italiani Eugenio Staturo, me vdekje, me pushkatim. Gjeometrat Pandeli Zografi dhe italiani Mario Guarnieri, me burgim të përjetshëm, Mihal Stratobërdha me 10 vjet burg, Anastas Risto me 2 vjet burg dhe Jani Vasili me 1 vit burg.

Në këtë mënyrë u mbyll jeta e inxhnierëve dhe topogarfëve që punuan në tharjen e Kënetës së Maliqit.

Tragjedia më e madhe ishte vrasja e gruas shtazënë dhe bashkëshortit të saj inxhnier që kishin studiuar jashtë vendit dhe dhanë frymën e fundit bashkë me krijesën e tyre ende të palindur.

observerkult.com