Η σερβική παρουσία στη Μακεδονία
Η εμπειρία της παρουσίας σερβικών στρατευμάτων στην ελληνική Μακεδονία κατά τη διάρκεια του Μεγάλου Πολέμου καθορίστηκε από τρεις κυρίως παράγοντες.
Πρώτα απ’ όλα, από την εξέλιξη των στρατιωτικών επιχειρήσεων στα Βαλκάνια: Μετά τη συνδυασμένη επίθεση εναντίον της Σερβίας από αυστροουγγρικά, γερμανικά και βουλγαρικά στρατεύματα, τον Οκτώβριο του 1915, ο σερβικός στρατός, η πολιτική και στρατιωτική ηγεσία, καθώς επίσης και χιλιάδες άμαχοι υποχώρησαν προς τον Νότο και στη συνέχεια, διασχίζοντας την Αλβανία, κατέληξαν στην Κέρκυρα.
Από εκεί οι Αγγλογάλλοι μετέφεραν το μεγαλύτερο μέρος του εναπομείναντος σερβικού στρατού στην ελληνική Μακεδονία, προκειμένου να δράσει από κοινού με τις άλλες συμμαχικές δυνάμεις στο Μέτωπο της Θεσσαλονίκης.
Ο δεύτερος παράγοντας ήταν οι ελληνοσερβικές σχέσεις: Η διμερής συνθήκη συμμαχίας του 1913 είχε ενεργοποιηθεί στον δεύτερο βαλκανικό πόλεμο εναντίον της Βουλγαρίας, όχι όμως και κατά την ελληνοτουρκική κρίση του 1913-4, ούτε κατά την κήρυξη πολέμου από τη Βιέννη στο Βελιγράδι τον Αύγουστο του 1914 - χωρίς παρ' όλα αυτά να τεθεί σε αμφισβήτηση η συνεργασία ανάμεσα στις δύο χώρες.
Ωστόσο, η άρνηση του βασιλιά Κωνσταντίνου να συνδράμει τη σύμμαχό της τον Οκτώβριο του 1915, μετά την εμπλοκή της Βουλγαρίας στον πόλεμο, προκάλεσε αγανάκτηση στη Σερβία και βύθισε τις ελληνοσερβικές σχέσεις σε κρίση.
Ο τρίτος παράγοντας που καθόρισε τη σερβική παρουσία στην ελληνική Μακεδονία ήταν οι σερβικές βλέψεις στην περιοχή: Σέρβοι στρατιωτικοί και πολιτικοί αξιωματούχοι είχαν εκφράσει παλιότερα διεκδικήσεις για μέρος των μακεδονικών εδαφών που προσάρτησε η Ελλάδα στα 1912-3, αλλά η διμερής συμμαχία υποβάθμισε τέτοιου είδους σχέδια.
Η «εγκατάλειψη» της Σερβίας από την Ελλάδα το φθινόπωρο του 1915 και η άρνηση του Κωνσταντίνου να συνεργαστεί με την Αντάντ, ανανέωσε το σερβικό ενδιαφέρον για την περιοχή.
Μετά την αποβίβαση των πρώτων αγγλογαλλικών δυνάμεων στη Θεσσαλονίκη τον Οκτώβριο του 1915, η Ελλάδα βρέθηκε σε μια ιδιαίτερη κατάσταση: ενώ επισήμως παρέμεινε ουδέτερη μέχρι το καλοκαίρι του 1917, στην πράξη τα σύνορά της και η κυριαρχία της στη Μακεδονία παραβιάστηκε κατ’ επανάληψη και από τα δύο αντιμαχόμενα στρατόπεδα του πολέμου.
Μάλιστα, μετά τη βουλγαρική εισβολή στην ανατολική Μακεδονία το 1916, ο Γάλλος αρχιστράτηγος των συμμαχικών δυνάμεων στην περιοχή Sarrail ανέλαβε ουσιαστικά τον πλήρη έλεγχο της ελληνικής Μακεδονίας, χωρίζοντάς την σε ζώνες στρατιωτικής κατοχής.
Στην κατοχή αυτή ο σερβικός στρατός συμμετείχε ενεργά, γεγονός που έδωσε τη δυνατότητα για ευρεία προπαγανδιστική δραστηριότητα.
Θα πρέπει βέβαια να πούμε ότι οι σερβικές βλέψεις στην ελληνική Μακεδονία δεν ήταν οι μοναδικές που εκφράστηκαν την εποχή εκείνη: Γάλλοι πολιτικοί και στρατιωτικοί αξιωματούχοι υποστήριξαν τη δημιουργία ενός προτεκτοράτου στην περιοχή, ενώ παρόμοιες σκέψεις για την αυτονόμηση της Μακεδονίας ή τη διεθνοποίηση της Θεσσαλονίκης εξέφρασαν και άλλοι αξιωματούχοι της Αντάντ.
Στην περίπτωση της σερβικής προπαγάνδας τα δεδομένα ήταν διαφορετικά, αφού η Σερβία ήταν ένα βαλκανικό κράτος που συνόρευε με την ελληνική Μακεδονία. Επιπλέον, ο τοπικός σλαβομακεδονικός πληθυσμός μπορούσε θεωρητικά να είναι θετικός απέναντι στην ιδέα της «προστασίας» του από ένα άλλο σλαβικό κράτος.
Η πραγματικότητα ήταν πάντως διαφορετική: Οι Σλαβομακεδόνες της ελληνικής επικράτειας δεν είχαν ποτέ σαφή ή ενιαία στάση απέναντι στην ελληνική, σερβική ή βουλγαρική επιρροή. Επιπλέον, το σερβικό κράτος είχε πολύ κακή φήμη για τον τρόπο που είχε προηγουμένως διοικήσει τους Σλαβομακεδόνες της δικής του επικράτειας.
Οι σερβικές προπαγανδιστικές ενέργειες κινήθηκαν κατά κύριο λόγο σε τρεις τομείς: την αντικατάσταση ελληνόφωνων κληρικών και δασκάλων από Σέρβους, την αντικατάσταση των τοπικών ελληνικών αρχών από τους Σέρβους αξιωματούχους, και την άσκηση προπαγάνδας με στόχο τόσο τον τοπικό πληθυσμό όσο και την ευρωπαϊκή κοινή γνώμη.
Η σερβική προπαγάνδα έδρασε πρωτίστως στην περιοχή της δυτικής Μακεδονίας -περισσότερο στην περιφέρεια Καρατζόβας (Αριδαία) που ελεγχόταν από τα σερβικά στρατεύματα- και δευτερευόντως στη Θεσσαλονίκη.
Ωστόσο, η επιτυχία της ήταν περιορισμένη για μια σειρά από λόγους. Καταρχήν, εξαιτίας της αυθαιρεσίας της σερβικής διοίκησης εις βάρος του τοπικού πληθυσμού: οι επιτάξεις προϊόντων, ζώων ή μεταφορικών μέσων, οι κατασχέσεις ιδιωτικών περιουσιών, οι παράνομες εισπράξεις φόρων καθώς επίσης και η εκμετάλλευση των χωρικών σε στρατιωτικά έργα προκάλεσε συχνά δυσαρέσκεια ή ακόμα και φυγή ντόπιων από τις ζώνες της σερβικής διοίκησης.
Επιπλέον, η εξουσία που διέθετε ο σερβικός στρατός δεν ήταν απεριόριστη: εξαρτιόταν πάντοτε από τις επιθυμίες τόσο της σερβικής πολιτικής ηγεσίας όσο και της γαλλικής στρατιωτικής διοίκησης· η τελευταία ήταν πρόθυμη να κάνει τα στραβά μάτια στη σερβική προπαγάνδα όσο οι ελληνικές αρχές ελέγχονταν από τον Κωνσταντίνο, αλλά μετά τη συγκρότηση της Προσωρινής Κυβέρνησης στη Θεσσαλονίκη από τον Βενιζέλο, ήταν πολύ περισσότερο προσεκτική.
Για τον ίδιο λόγο και η σερβική πολιτική ηγεσία σταδιακά περιόρισε την υποστήριξη ή την ανοχή προς τις προπαγανδιστικές ενέργειες Σέρβων στρατιωτικών, αν και οι τελευταίοι δεν φάνηκαν πάντοτε πρόθυμοι να υπακούσουν - πρόκειται για μόνο μία παράμετρο της σύγκρουσης τμήματος του σερβικού στρατού με τον διάδοχο Αλέξανδρο και την κυβέρνηση Πάσιτς το 1917.
Ο ρόλος της σερβικής διοίκησης στην ελληνική Μακεδονία πρέπει να εξεταστεί μέσα στο ιστορικό της πλαίσιο: Είναι αλήθεια ότι σε γενικές γραμμές η εμπειρία της σερβικής παρουσίας δεν άφησε πίσω της αρνητικές μνήμες είτε λόγω της καλλιέργειας στη συνέχεια του μύθου περί «ελληνοσερβικής φιλίας» είτε επειδή τελικά οι οποιεσδήποτε παρεμβάσεις και αυθαιρεσίες δεν ήταν ούτε συστηματικές ούτε χειρότερες άλλων διοικήσεων και άλλων εποχών.
Είναι επίσης χαρακτηριστικό ότι η ίδια εμπειρία δεν επηρέασε μακροπρόθεσμα καθόλου τις ελληνοσερβικές σχέσεις.
Φαίνεται ότι μέσα στο ρευστό κλίμα των ανακατατάξεων στα Βαλκάνια κατά τη δεύτερη δεκαετία του 20ού αιώνα και των ανεξάντλητων διεκδικήσεων των βαλκανικών κρατών, που συχνά χρησιμοποιούνταν για τα διπλωματικά «παζάρια» τους ή για την πολιτική επικράτηση στο εσωτερικό τους, η διατύπωση βλέψεων εις βάρος ακόμα και συμμαχικών κρατών δεν θεωρήθηκε εχθρική ενέργεια.
Λουκιανός Χασιώτης
Επίκουρος καθηγητής Ιστορίας στο Αριστοτέλειο Πανεπιστήμο Θεσσαλονίκης
Συνέντευξη με τον νέο Αναπληρωτή Συντονιστή Εκπαίδευσης, κ. Βασίλη Σωτηρούδα
Himara.gr: Κύριε Σωτηρούδα ξεκινώντας την συνέντευξή μας θα ήθελα να μας πείτε λίγα πράγματα για εσάς ώστε να σας γνωρίσουν καλύτερα οι αναγνώστες μας.
Β.Σ: Κατάγομαι από τη Θεσσαλονίκη, είμαι 45 χρονών και παντρεμένος με τη δικηγόρο Μαρία Τζάγια. Είμαι απόφοιτος του τμήματος εφαρμοσμένης πληροφορικής του Οικονομικού Πανεπιστημίου Αθηνών και κάτοχος του μεταπτυχιακού διπλώματος στην Εκπαίδευση Ενηλίκων από το Ελληνικό Ανοικτό Πανεπιστήμιο. Μιλάω 3 ξένες γλώσσες (Αγγλικά, Γερμανικά και Αραβικά) και έχω συγγράψει και εκδώσει 2 επιστημονικά βιβλία. Επίσης, έχω συμμετάσχει σε ομαδικές εκδόσεις, ενώ είμαι μέλος της συντακτικής ομάδας σε επιστημονικά περιοδικά. Είμαι μέλος σε πολλές επιστημονικές ενώσεις και έχω κάνει 17 δημοσιεύσεις σε επιστημονικά περιοδικά και συνέδρια, ενώ είμαι και μέλος της επιτροπής κριτών σε επιστημονικά περιοδικά και συνέδρια. Τα ενδιαφέροντά μου κινούνται στο χώρο της πληροφορικής και της εκπαίδευσης ενηλίκων. Διατηρώ εδώ και μια πενταετία το ιστολόγιο «Εκπαίδευση Ενηλίκων», το οποίο είναι το μεγαλύτερο ιστολόγιο στην Ελλάδα για την εκπαίδευση ενηλίκων με πάνω από 1.000.000 προβολές μέχρι σήμερα. Στη δημόσια εκπαίδευση διανύω το 15ο έτος, καθώς τα προηγούμενα 7 χρόνια εργαζόμουν ως υπεύθυνος μηχανογράφησης σε πολυεθνικές εταιρείες στην Αθήνα.
Himara.gr: Πως θα χαρακτηρίζατε την εμπειρία σας ως καθηγητής στην Χιμάρα; αντιμετωπίσατε προβλήματα στην καθημερινότητα και το έργο σας;
Β.Σ: Την εμπειρία μου ως καθηγητή στη Χιμάρα θα τη χαρακτήριζα με μία λέξη ως μοναδική. Είχα την ευκαιρία να γνωρίσω πολύ αξιόλογους ανθρώπους σε μια περιοχή που χτυπά πολύ δυνατά η καρδιά της ομογένειας. Η καθημερινή ζωή στη Χιμάρα τόσο σε επαγγελματικό επίπεδο όσο και σε προσωπικό δεν είχε ιδιαίτερες δυσκολίες εάν εξαιρέσει κανείς τις συχνές διακοπές στην ηλεκτροδότηση. Τα μαθησιακό επίπεδο των μαθητών κυμαίνονταν στο μέσο επίπεδο ενός τυπικού σχολείου στην Ελλάδα. Η αντιμετώπιση από τον ντόπιο πληθυσμό ήταν εξαιρετική σε όλα τα επίπεδα, με αποτέλεσμα ο εκπαιδευτικός να αισθάνεται την αναγνώριση της προσφοράς του, γεγονός που είναι θεμελιώδους σημασίας για κάθε εκπαιδευτικό.
Himara.gr: Πως είναι η κατάσταση στα σχολεία ΟΜΗΡΟΣ Κορυτσάς και Χιμάρας; Ποια είναι κατά την γνώμη σας τα προβλήματα που αντιμετωπίζουν και πως θα τα επιλύσετε;
Β.Σ: Η κατάσταση στα δύο σχολεία δεδομένων των συνθηκών είναι σε γενικές γραμμές καλή. Τα προβλήματα ωστόσο είναι αρκετά. Η έλλειψη ενδιαφέροντος από τους εκπαιδευτικούς στην Ελλάδα για απόσπαση στην Αλβανία και τα οικονομικά είναι τα σημαντικότερα από αυτά. Προκειμένου να αντιμετωπιστούν όσο πιο αποτελεσματικά γίνεται, καταβάλλονται όλες οι προσπάθειες σε συνεργασία πάντα με την κεντρική διοίκηση. Έτσι, καταφέραμε να κλείσουμε όλες τις μέχρι σήμερα οικονομικές εκκρεμότητες και να στελεχώσουμε τα σχολεία με αποσπασμένους και ντόπιους εκπαιδευτικούς όσο καλύτερα μπορούσαμε. Φυσικά η προσπάθεια αυτή είναι συνεχής και αναμένονται εξελίξεις το αμέσως προσεχές διάστημα. Επιπλέον, είναι αλήθεια ότι το σχολείο στη Χιμάρα αντιμετωπίζει περισσότερα προβλήματα από ότι το αντίστοιχο στην Κορυτσά. Καταρχήν υπάρχει έντονο στεγαστικό πρόβλημα, με αποτέλεσμα ορισμένες τάξεις να αναγκάζονται να κάνουν μάθημα σε ακατάλληλες αίθουσες. Επίσης, οι συχνές διακοπές στην ηλεκτροδότηση δυσχεραίνουν σημαντικά την εκπαιδευτική διαδικασία, ενώ δεν υπάρχουν κατάλληλοι χώροι για εκδηλώσεις και δραστηριότητες. Όσον αφορά το στεγαστικό το πρόβλημα είναι εξαιρετικά σύνθετο και η επίλυσή του δεν είναι εύκολη υπόθεση. Ωστόσο, καταβάλλονται προσπάθειες από όλους τους εμπλεκόμενους φορείς προκειμένου να εξευρεθεί μία λειτουργική λύση. Σχετικά με τις διακοπές στην ηλεκτροδότηση, η άποψή μου μάλλον περισσεύει καθώς εσείς οι ίδιοι βιώνεται το πρόβλημα στην καθημερινότητά σας και γνωρίζετε το μέγεθος των συνεπειών του.
Himara.gr: Πως και γιατί δημιουργήθηκε το πρόβλημα με το λύκειο στο σχολείο της Χιμάρας; θα βρεθεί λύση για τα 25 παιδιά που αναγκάστηκαν να πάνε στο αλβανικό λύκειο;
Β.Σ: Το πρόβλημα με το λύκειο είναι το σημαντικότερο ζήτημα που αντιμετωπίζει αυτή τη στιγμή η Χιμάρα. Είναι αλήθεια πως είχε δημιουργηθεί η αίσθηση ότι η δημιουργία λυκείου ήταν δεδομένη για την τρέχουσα σχολική χρονιά. Ωστόσο κάτι τέτοιο απεδείχθη ότι δεν ήταν ακριβές. Το αποτέλεσμα σας είναι γνωστό. Οι μισοί περίπου μαθητές έκαναν εγγραφή στο Αλβανικό λύκειο ενώ οι άλλοι μισοί οδηγήθηκαν σε άλλες επιλογές. Η δημιουργία λυκείου στη Χιμάρα είναι περίπλοκη υπόθεση, καθώς απαιτεί την ανέγερση νέου σχολικού συγκροτήματος και την εξασφάλιση της λειτουργικής βιωσιμότητάς του. Η επίλυση αυτών των ζητημάτων όπως αντιλαμβάνεστε είναι πολύπλοκη και χρονοβόρα. Επιπλέον, ο φορέας που θα αναλάβει την εποπτεία του νέου σχολείου απαιτείται να υποβάλλει σχετικό αίτημα στις Αλβανικές αρχές, διαδικασία η οποία είναι επίσης περίπλοκη και χρονοβόρα. Με όλα τα παραπάνω δε θέλω να δημιουργήσω κλίμα απαισιοδοξίας, αλλά δε θέλω να δημιουργήσω και κλίμα υπεραισιοδοξίας. Αυτό για το οποίο μπορώ να σας διαβεβαιώσω είναι ότι όλες οι δυνάμεις κινούνται συντονισμένα προς την αυτή κατεύθυνση, που είναι η δημιουργία λυκείου στη Χιμάρα.
Himara.gr: Κάποιοι μιλούν για ευθύνες του πρώην συντονιστή στο ζήτημα του λυκείου της Χιμάρας, τι λέτε γι’ αυτό;
Β.Σ: Η αναζήτηση ευθυνών στη συγκεκριμένη συγκυρία είναι κυνήγι μαγισσών. Αυτό για το οποίο μπορώ να σας διαβεβαιώσω είναι ότι κανένας από μόνος του δε θα μπορούσε ούτε να ολοκληρώσει το έργο, ούτε να διαβεβαιώσει περί αυτού. Αυτό που έχει σημασία είναι τι γίνεται τώρα, καθώς δεν υπάρχει άλλος καιρός για χάσιμο.
Himara.gr: Ποια η γνώμη σας για το έργο του προκατόχου σας κ. Γιώργου Χρονόπουλου μιας και καλείστε να συνεχίσετε εκεί που ο ίδιος είχε σταματήσει.
Β.Σ: Ο κ. Χρονόπουλος με τη μεγάλη του διοικητική εμπειρία κατάφερε πολλά στο χώρο της Ελληνόγλωσσης εκπαίδευσης στην Αλβανία. Η οικονομική τακτοποίηση πολλών ζητημάτων, η στελέχωση των σχολικών μονάδων, το επίπεδο συνεργασίας με την Αρχιεπισκοπή είναι μερικά από αυτά. Θεωρώ επίσης χρήσιμο να σημειώσω την ενδελεχή ενημέρωσή μου για τα τρέχοντα ζητήματα που αφορούν την Ελληνόγλωσση εκπαίδευση στην Αλβανία.
Himara.gr: Κάποιοι έκριναν την επιλογή σας ως νέου Συντονιστή Εκπαίδευσης παράνομη και αναξιοκρατική, τι λέτε εσείς γι' αυτό;
Β.Σ: Στην Ελλάδα χρησιμοποιούμε συχνά την έκφραση «το γαρ πολύ της θλίψεως γεννά παραφροσύνη». Η επιλογή μου ως Αν/τη Συντονιστή Εκπαίδευσης έγινε με βάση την παράγραφο 2 του άρθρου 15 του Νόμου 4027 του 2011. Το βιογραφικό μου σημείωμα και τα προσόντα μου είναι δημόσια αναρτημένα στο προσωπικό μου ιστολόγιο στη διεύθυνση edu4adults.blogspot.gr
Himara.gr: Ποιοι θα είναι οι κυρίαρχοι στόχοι σας ως νέου συντονιστή εκπαίδευσης για τα σχολεία ΟΜΗΡΟΣ;
Β.Σ: Πρωταρχικός μου στόχος είναι η βελτίωση του παρεχόμενου επιπέδου εκπαίδευσης στους μαθητές και στις μαθήτριες των σχολείων «Όμηρος», μέσω της επιλογής κατάλληλων ντόπιων και αποσπασμένων από την Ελλάδα εκπαιδευτικών, αλλά και μέσω της βελτίωσης των συνθηκών όπου πραγματοποιείται η διδασκαλία, ώστε τα σχολεία να γίνουν περισσότερο ελκυστικά για τους μαθητές. Επιπλέον, η ενίσχυση της συνεργασίας μου με όλους τους φορείς που εμπλέκονται στην Ελληνόγλωσση εκπαίδευση στην Αλβανία αποτελεί κύριο μέλημά μου. Θα επιθυμούσα επίσης, να συνδέσω τη θητεία μου με τη δημιουργία λυκείου στη Χιμάρα. Τέλος, θα καταβάλω κάθε προσπάθεια ώστε όλες οι δυνάμεις που πραγματικά ενδιαφέρονται για την Ελληνόγλωσση εκπαίδευση στην Αλβανία να μπορέσουν να λειτουργήσουν συντονισμένα και μεθοδικά και όχι μεμονωμένα και αποσπασματικά.
Himara.gr: Σας ευχαριστούμε θερμά για την συνέντευξη που μας παραχωρήσατε και ευχόμαστε καλή δύναμη στο έργο σας.
Β.Σ: Σας ευχαριστώ θερμά για την πρόσκληση
- See more at: http://www.himara.gr/4803-synentefksi-me-ton-neo-anapliroti-syntonisti-ekpaidefsis-vasili-sotirouda#sthash.rcW1ectV.dpuf
Εγγραφή σε:
Σχόλια (Atom)