Το Γαλλικό Λύκειο Κορυτσάς και η λησμονημένη ιστορία του Μπαγκείου Γυμνασίου! - Liceu Francez i Korçës dhe historia e harruar e Gjimnazit "Jovan Banga"

 

Η επαναλειτουργία του Γαλλικού Λυκείου Κορυτσάς και η αποσιωπημένη ιστορία του Μπαγκείου Γυμνασίου     Η ανακοίνωση της αλβανικής κυβέρνησης για την πρόθεση επανίδρυσης και λειτουργίας του «Γαλλικού Λυκείου Κορυτσάς» προκάλεσε εύλογο ενδιαφέρον, αλλά και σοβαρούς προβληματισμούς. Σύμφωνα με το σχέδιο που τέθηκε σε δημόσια διαβούλευση από το Υπουργείο Παιδείας της Αλβανίας, προβλέπεται η δημιουργία ενός δημόσιου εκπαιδευτικού ιδρύματος μέσης και ανώτερης δευτεροβάθμιας εκπαίδευσης, στο οποίο θα μπορούν να φοιτούν έως 360 μαθητές. Το νέο αυτό σχολείο προγραμματίζεται να λειτουργεί σε τρεις γλώσσες — αλβανικά, γαλλικά και αγγλικά — και να παρέχει τη δυνατότητα διπλού απολυτηρίου, τόσο της αλβανικής κρατικής Matura όσο και του γαλλικού Baccalauréat. Η πρωτοβουλία παρουσιάζεται ως αναβίωση της ιστορικής εκπαιδευτικής συνεργασίας Αλβανίας και Γαλλίας, με έμφαση στην επιστήμη, την καινοτομία, την τεχνολογία και τις ξένες γλώσσες. Το ίδρυμα αναμένεται να διαθέτει διοικητική και οικονομική αυτονομία, ενώ θα διοικείται από μικτή αλβανογαλλική δομή. Ο διευθυντής θα προτείνεται από τη γαλλική πλευρά και ο υποδιευθυντής από την αλβανική. Το συνολικό κόστος για την πρώτη πενταετία υπολογίζεται σε περίπου 11,3 εκατομμύρια ευρώ, εκ των οποίων τα περισσότερα θα καλυφθούν από τον κρατικό προϋπολογισμό. Πίσω όμως από αυτή την εξαγγελία ανακύπτουν κρίσιμα ιστορικά και ηθικά ερωτήματα, τα οποία δεν μπορούν να παρακαμφθούν.   Ποιο είναι το πραγματικό ιστορικό υπόβαθρο του κτιρίου;   Το πρώτο και βασικότερο ερώτημα είναι αν θα υπάρξει επίσημη αναφορά στο γεγονός ότι το ιστορικό κτίριο, το οποίο έχει συνδεθεί με το Γαλλικό Λύκειο, υπήρξε προηγουμένως η στέγη του Μπαγκείου Γυμνασίου, ενός από τα λαμπρότερα ελληνικά εκπαιδευτικά ιδρύματα της Κορυτσάς και γενικότερα της περιοχής. Το Μπάγκειον Γυμνάσιο δεν ήταν ένα απλό σχολείο. Υπήρξε φορέας παιδείας, καλλιέργειας και υψηλού μορφωτικού επιπέδου, με σημαντικό διδακτικό προσωπικό, μεγάλη φήμη και καθοριστική συμβολή στη διαμόρφωση προσωπικοτήτων που αργότερα προσέφεραν όχι μόνο στον Ελληνισμό της περιοχής, αλλά και στο νεοσύστατο αλβανικό κράτος. Η εκπαιδευτική του ποιότητα ήταν ευρέως αναγνωρισμένη και η παρουσία του σφράγισε την πνευματική ταυτότητα της Κορυτσάς. Κι όμως, μέσα στις γνωστές ιστορικές ανακατατάξεις του 1916, το Μπάγκειον Γυμνάσιο έκλεισε και στη θέση του λειτούργησε το Γαλλικό Λύκειο. Η εξέλιξη αυτή δεν μπορεί να εξετασθεί αποσπασματικά ούτε να αποκοπεί από το γεγονός ότι συνδέθηκε με τη σταδιακή υποχώρηση της ελληνόγλωσσης παιδείας στην περιοχή. Αν σήμερα γίνεται λόγος για «αναβίωση της ιστορικής παράδοσης», τότε είναι αδύνατον να αγνοηθεί ότι πριν από το Γαλλικό Λύκειο προϋπήρχε εκεί μια άλλη, βαθύτερη και ουσιαστικότερη εκπαιδευτική παράδοση: αυτή του Μπαγκείου Γυμνασίου.     Θα υπάρξει έστω μία συμβολική αποκατάσταση;   Ένα δεύτερο εύλογο ερώτημα είναι αν η ελληνική πλευρά, δια των θεσμικών της εκπροσώπων, θα θέσει το ελάχιστο αίτημα ιστορικής αποκατάστασης: την τοποθέτηση μιας αναμνηστικής πλάκας στο κτίριο, η οποία να αναγνωρίζει ότι εκεί λειτούργησε το Μπάγκειον Γυμνάσιο και ότι το ίδρυμα αυτό υπήρξε λίκνο παιδείας για την Κορυτσά. Μια τέτοια ενέργεια δεν θα αποτελούσε πράξη αντιπαράθεσης ούτε αμφισβήτησης της λειτουργίας του νέου σχολείου. Θα ήταν, αντίθετα, μια στοιχειώδης πράξη ιστορικής δικαιοσύνης. Δεν μπορεί να οικοδομείται το μέλλον πάνω στη λήθη, ούτε να προβάλλεται η μία ιστορική περίοδος με ταυτόχρονη αποσιώπηση μιας άλλης, εξίσου — και ίσως περισσότερο — ουσιώδους. Το Μπάγκειον Γυμνάσιο διαμόρφωσε γενιές μορφωμένων ανθρώπων, πολλοί από τους οποίους μετέπειτα υπηρέτησαν την αλβανική διοίκηση, την κοινωνία και την πνευματική ζωή της χώρας. Η αναγνώριση αυτού του γεγονότος δεν αφαιρεί τίποτε από κανέναν· αντιθέτως τιμά την αλήθεια.   Δύο μέτρα και δύο σταθμά στην εκπαιδευτική πολιτική;   Ένα τρίτο ερώτημα, εξίσου σοβαρό, αφορά τη στάση των αλβανικών αρχών απέναντι σε διαφορετικές ξένες ή διεθνείς εκπαιδευτικές παρουσίες στην Κορυτσά. Θα αντιμετωπιστεί το νέο Γαλλικό Λύκειο με ευνοϊκή διάθεση, ως ένα καλοδεχούμενο εγχείρημα διεθνούς κύρους, την ίδια στιγμή που το Ελληνοαλβανικό Σχολείο «Όμηρος» γνώρισε επανειλημμένως πιέσεις, άδικες επιθέσεις και συχνά εχθρική στάση από πλευράς κρατικών θεσμών και μέσων ενημέρωσης των Τιράνων; Το ερώτημα δεν τίθεται για να υπονομεύσει μια νέα εκπαιδευτική προσπάθεια. Τίθεται, όμως, για να αναδειχθεί η ανάγκη ίσων μέτρων και ίσης αντιμετώπισης. Αν η γαλλική εκπαιδευτική παρουσία θεωρείται πολιτιστική συνεργασία και πρόοδος, τότε με ποια λογική η ελληνόγλωσση παιδεία και οι πρωτοβουλίες της ελληνικής κοινότητας αντιμετωπίζονται ενίοτε με καχυποψία ή και εχθρότητα; Δεν μπορεί να γίνεται ανεκτή ή και να επιβραβεύεται η μία μορφή ξένης επιρροής, ενώ η άλλη που βασίζεται σε δικαιώματα αιώνων,  να στοχοποιείται. Αν πράγματι η Αλβανία θέλει να προβάλλεται ως ευρωπαϊκό κράτος δικαίου, τότε οφείλει να αποδεικνύει στην πράξη ότι σέβεται ισότιμα κάθε σοβαρό εκπαιδευτικό θεσμό, ανεξάρτητα από το αν αυτός συνδέεται με τη Γαλλία, την Ελλάδα ή οποιαδήποτε άλλη χώρα.   Το ζητούμενο δεν είναι η σύγκρουση, αλλά η αλήθεια   Η επαναλειτουργία του Γαλλικού Λυκείου μπορεί να αποτελέσει, θεωρητικά, μια θετική εξέλιξη για την παιδεία στην Κορυτσά. Όμως δεν μπορεί να παρουσιαστεί ως ένα ουδέτερο ή αποκομμένο από την ιστορία γεγονός. Η Κορυτσά δεν είναι τόπος χωρίς μνήμη. Είναι πόλη με έντονο μορφωτικό παρελθόν, με βαθιές ελληνικές, βαλκανικές και ευρωπαϊκές πνευματικές ρίζες. Αν πρόκειται να ανοίξει ξανά ένα σχολείο με ιστορικό συμβολισμό, τότε η συζήτηση οφείλει να είναι πλήρης. Να αναγνωρίζει όχι μόνο τη γαλλική σελίδα της ιστορίας του, αλλά και την προγενέστερη ελληνική. Να τιμά όχι μόνο το μεταγενέστερο θεσμικό σχήμα, αλλά και το ίδρυμα εκείνο που έδωσε στο κτίριο παιδαγωγική βαρύτητα, πνευματικό κύρος και ιστορική ακτινοβολία. Η ιστορία δεν θεραπεύεται με αποσιωπήσεις. Θεραπεύεται με αλήθεια, με δικαιοσύνη και με σεβασμό στη μνήμη. Και αυτή ακριβώς είναι η ουσία του ερωτήματος που γεννάται σήμερα στην Κορυτσά: θα έχουμε μια πραγματική αναβίωση της παιδείας, βασισμένη στην ιστορική ειλικρίνεια, ή μια επιλεκτική μνήμη που θα υπηρετεί μόνο τις σκοπιμότητες του παρόντος;

Liceu Francez i Korçës dhe historia e harruar e Gjimnazit “Jovan Banga”     Njoftimi i qeverisë shqiptare për nismën e rihapjes dhe funksionimit të “Liceut Francez të Korçës” ka zgjuar interes, por edhe një sërë pyetjesh të rëndësishme historike. Sipas projektligjit të hedhur për konsultim publik nga Ministria e Arsimit, parashikohet krijimi i një institucioni publik të arsimit të mesëm dhe të lartë, ku do të mund të studiojnë deri në 360 nxënës. Shkolla pritet të funksionojë në tre gjuhë – shqip, frëngjisht dhe anglisht – dhe do t’u ofrojë nxënësve mundësinë e një diplome të dyfishtë: Maturën Shtetërore shqiptare dhe diplomën franceze Baccalauréat, duke rritur kështu mundësitë për vazhdimin e studimeve në universitetet europiane. Nisma paraqitet si një rikthim i traditës historike të bashkëpunimit arsimor mes Shqipërisë dhe Francës, me theks në shkencë, inovacion dhe gjuhë të huaja. Institucioni parashikohet të ketë autonomi administrative dhe financiare dhe të drejtohet nga një strukturë e përbashkët shqiptaro-franceze. Megjithatë, pas këtij projekti lindin disa pyetje të rëndësishme historike dhe morale, të cilat nuk mund të anashkalohen.     Cili është konteksti i vërtetë historik i godinës?   Pyetja e parë dhe më themelore është nëse do të përmendet zyrtarisht fakti se ndërtesa historike, e lidhur sot me Liceun Francez, ka qenë më parë selia e Gjimnazit “Banga”, një nga institucionet më të rëndësishme arsimore greke të Korçës dhe të gjithë rajonit. Gjimnazi “Banga” nuk ishte një shkollë e zakonshme. Ai ishte një qendër e rëndësishme e arsimit dhe kulturës, me nivel të lartë mësimor dhe me një staf pedagogjik të njohur për cilësinë e tij. Ky institucion kontribuoi në formimin e shumë personaliteteve që më vonë luajtën rol të rëndësishëm jo vetëm në jetën kulturore dhe shoqërore të rajonit, por edhe në zhvillimin e shtetit të ri shqiptar. Megjithatë, në rrethanat historike të vitit 1916, Gjimnazi “Banga” u mbyll dhe në vend të tij u krijua Liceu Francez. Kjo ngjarje lidhet edhe me një periudhë gjatë së cilës arsimi greqisht në rajon u ndërpre. Nëse sot flitet për “rikthim të traditës historike”, atëherë është e pamundur të injorohet fakti se përpara Liceut Francez ekzistonte një traditë tjetër arsimore shumë e rëndësishme: ajo e Gjimnazit “Banga” dhe e shkollave greke në përgjithësi .   A do të ketë një njohje simbolike të kësaj historie?   Një pyetje tjetër e arsyeshme është nëse pala greke, përmes përfaqësuesve të saj institucionalë, do të kërkojë të paktën një gjest simbolik historik: vendosjen e një pllake përkujtimore në ndërtesë, e cila të kujtojë se aty ka funksionuar Gjimnazi “Banga”. Një veprim i tillë nuk do të ishte një akt kundërshtimi ndaj funksionimit të liceut të ri. Përkundrazi, do të ishte një akt i thjeshtë i respektimit të së vërtetës historike. Historia nuk mund të ndërtohet mbi harresë, as të paraqitet vetëm një pjesë e saj duke heshtur për pjesën tjetër. Gjimnazi “Banga” formoi breza të tërë intelektualësh, shumë prej të cilëve kontribuan në jetën administrative, kulturore dhe shoqërore të shtetit shqiptar. Njohja e këtij fakti nuk heq asgjë nga askush. Përkundrazi, nderon të vërtetën historike. Dy standarde në politikën arsimore;   Një pyetje e tretë lidhet me qëndrimin e autoriteteve shqiptare ndaj institucioneve të ndryshme arsimore ndërkombëtare në Korçë. A do të pritet Liceu Francez si një projekt prestigjioz dhe i mirëpritur ndërkombëtar, ndërkohë që Shkolla Greko-Shqiptare “Omiros” është përballur shpesh, këtu e 20 vjet, me presione, kritika dhe sulme të padrejta nga institucione apo media në Tiranë; Pyetja nuk shtrohet për të kundërshtuar një iniciativë të re arsimore. Por është e nevojshme të theksohet parimi i trajtimeve të barabarta. Nëse prania arsimore franceze konsiderohet bashkëpunim kulturor dhe përparim, atëherë me çfarë logjike arsimi greqisht dhe iniciativat e komunitetit grek shpesh përballen me dyshim apo kundërshtim; Nuk mund të pranohet që një formë e bashkëpunimit ndërkombëtar të mirëpritet, ndërsa një tjetër të trajtohet me standarde të ndryshme.   Çështja nuk ngrihet për përplasje, por  për respektin ndaj histories   Rihapja e Liceut Francez mund të jetë një zhvillim pozitiv për arsimin në Korçë. Megjithatë, ajo nuk mund të prezantohet si një ngjarje e shkëputur nga historia e qytetit. Korça është një qytet me traditë të pasur kulturore dhe arsimore. Historia e saj përfshin rrënjoset në kapituj të rëndësishëm grekë, ballkanikë dhe europianë. Nëse do të rihapet një institucion me simbolikë historike, atëherë kjo duhet të bëhet me respekt për të gjithë historinë e tij. Historia nuk shërohet me heshtje. Ajo shërohet me të vërtetë, drejtësi dhe respekt për kujtesën. Dhe kjo është pikërisht pyetja që lind sot në Korçë: do të kemi një ringjallje të vërtetë të arsimit, të mbështetur në sinqeritet historik, apo një kujtesë selektive që i shërben vetëm interesave të momentit;