|
ΙΩΑΝΝΗΣ ΜΠΑΓΚΑΣ ΚΟΡΥΤΣΑΙΟΣ
(᾿Εγεννήθη ἐν ἔτει 1914. ᾿Απέθανε τῇ 15 Δεκεμβρίου 1895) Εἶ; τῶν μεγάλων ἐθνικῶν εὐεργετῶν ὁ Ἰωάννης Μπάγκας οὐ μόνον εἰργάσθη
εἰς τὴν διὰ τοῦ προϊόντος τῶν τιμίων αὐτοῦ ἱδρώτων ἐκτέλεσιν τῶν πρὸς τὴν ἰδιαιτέραν
αὑτοῦ γενέτειραν, τὰ ὀρφανά, τοὺς πάσχοντας καὶ τὸ ἔθνος δωρεῶν, ἀλλὰ καὶ
μέχρι τέλους τοῦ βίου ἀκμαῖον θερμάνας ἐν τῷ στήθει τὸ ζώπυρὸν τῆς νεανικῆς
γνώμης, γέρων ἤδη ὁλόκληρων τὴν μεγάλην αὑτοῦ περιουσίαν ἀφιέρωσεν εἰς τὸν ἀπ᾿
ἀρχῆς μελετηθέντα σκοπόν. Τὸ δὲ μέγιστον καὶ ἀληθῶς πρω τοφανές, ζῶν ἔτι καὶ ἐν
ἄκρῃ ὑγειᾳ ἠθέλησε καὶ ἐπέμεινεν ὁλόκληρον τὴν περιουσίαν ταύτην νὰ παραδώσῃ
εἰς τὴν θεματοφύλακα τῆς ἐθνι κῆς παρακαταθήκης, τὴν Ἑλληνικὴν Κυβέρνησιν, Μόλις καὶ μετὰ βίας δεχθεὶς νὰ ἀναγραφῇ ὑπὲρ αὐτοῦ ἐν τῷ δωρητηριῳ
συμβολαίῳ μηνιαία χορηγία δραχμῶν χιλίων ἐκ τῆς πλουσιωτάτης προσόδου τῆς
βασιλικῆς αὐτοῦ δωρεᾶς, ἀντὶ τῶν τριακοτίων, ὅσας μόνας κρίνων ἐπαρκεῖς αὐτὸς
ἐζήτει, οὕτω φειδωλῶς μετεχει-ρίσθη τὴν παρυχήν, ὥστε τὰ ὑπ᾿ αὐτοῦ ἐν χρόνῳ
βραχυτέρῳ τῆς ἑπταετίας (ἀπὸ Αὐγούστου 1889 μέχρι Δεκεμβρίου 1895) ἐκ τῆς ἐπιχορηγίας
οἰκονομηθέντα οὐ μόνον εἰς δαπάνας συμπληρωτικὸς οἱ κοδομήματος παραδεδυμένου
ἤδη εἰς τὴν ἐπὶ τῆς δωρεᾶς αὐτοῦ * Επιτροπείαν κατέβαλεν, ἀλλὰ καὶ περίσσευμα
οὐχὶ μικρὸν διὰ λακωνικῆς διαθήκης εἰς προσθήκην δωρεᾶς ἐκληροδότησεν. Διὰ τοῦτο ἀλήθειαν ἀπαστράπτουσαν ἀπαγγέλλουσιν οἱ ἐπὶ τοῦ μνημείου
τοῦ ᾿Ιωάννου Μπάγκα κεχαραγμένοι δύο στίχοι: Ὁ τὰ ἴδια κοινά νομίσας "Ανερ χρηστὲ χαῖρε Τὸ μνημεῖον τοῦτο
κατεσκευάσθη καὶ ἱδρύθη αὐθορμήτῳ γνώμη τῆς ἐπὶ τῆς δωρεᾶς «Παγκείου Ἐπιτροπῆς,
» ἧς ἡ εὐλαβὴς μέριμνα ἀνεπλήρωσε παράληψιν τοῦ ἀπεριφιλαύτου γέροντος, ἀληθοῦς
ἀρχαϊ κοῦ τύπου, μηδὲ λέξιν θελήσαντός ποτε νὰ εἴπῃ μαρτυροῦσαν φρον τίδα περὶ
ἑαυτοῦ. Ἡ ὑπὸ τοῦ Κορυτσαίου Μακεδόνος εἰς ἀγαθὰ ἔργα καὶ ἐθνικὰς ἀνάγκας ἀφιερωθεῖσα
περιουσία ἑνὸς καὶ ἡμίσεος περίπου εκατομμυρίου κατὰ τὴν 31 Δεκεμβρίου 1906
παρίσταται ἐν τῷ ἐπισήμῳ ἀπολογισμῷ τῆς ἐπὶ τῆς δωρεᾶς ἐπιτροπείας ηὐξημένη εἰς
δραχμὰς 2,130,593 χάρις εἰς τὴν πρόνοιαν αὐτοῦ τοῦ δωρητοῦ, θε λήσαντος νὰ ἀποταμιεύσῃ
εἰς κεφάλαιον τὰ μετὰ τὴν ἐκτέλεσιν τῶν ῥητῶν αὐ-τοῦ θελήσεων περισσεύματα τῆς
ἐτησίας προσόδου, ἥτις κατὰ τὸ ἔτος 1906 ὑπερέβη τὰς 115,000 δραχμῶν. Εὐθὺς ὡς ἡ ἐτησία πρόσοδος ἀνέλθῃ εἰς τὸ ποσὸν 150,000 δραχ μῶν, ἡ
Μπάγκειος Επιτροπὴ θέλει ἔχει τὸ δικαίωμα κατά προσθή κην εἰς τὸ σήμερον πρὸς
ἐκτέλεσιν τῶν ῥητῶν θελήσεων τοῦ δωρη τοῦ καταβαλλόμενον ἐτησίως ποσὸν δρ.
36,000 νὰ δαπανᾷ ἐπὶ πλέον 64,000 δραχμών και' ἔτος εἰς ἐθνικὰ καὶ
φιλανθρωπικὰ ἔργα κατ᾿ ἰδίαν ἑαυτῆς κρίσιν, ἀποταμιεύουσα τὰς ὑπολοίπους
πεντήκοντα χιλιάδας. Τοιοῦτον τὸ τηλαυγὲς ἔργον τοῦ μεγαλόφρονος ἐκ Κορυτσᾶς δωρητοῦ. Πόσων ἐν τῷ κόσμῳ τούτῳ μεγάλων καὶ τρανῶν, τῶν μεγαλαυ χῶν δηλονότι,
τὸ ἀνάστημα δὲν ὑποβιβάζεται πρὸ τοῦ ὕψους τῆς με γαλογνωμοσύνης τοῦ ταπεινοῦ
καὶ σχεδὸν ἀνωνύμου ἐργάτου, οὗτι-τος τὸν ἀπέριττον καὶ ἀφελῇ βίον καὶ τὴν
σεμνότητα ὡς προσῆκεν αὐτῷ ἁπλῶς σκιαγραφεῖ ὁ βραχὺς λόγος ὁ κατὰ τὴν κηδείαν
τοῦ γέρον τος, τῇ 17 Δεκεμβρίου 1895, ἐπὶ τοῦ τάφου κατ᾿ ἐντολὴν τῆς Μπαγ
κείου ᾿Επιτροπείας ἀπαγγελθεὶς ὑπὸ τοῦ καὶ τὰς λέξεις ταύτας γράψαντος φίλου. Σ. Ν. ΔΡΑΓΟΥΜΗΣ ΕΠΙΤΑΦΙΟΣ «᾿Αφ᾿ ἧς ἡμέρας, φεύγων τὸν γάμον, εἰς ὃν ἐξηνάγκαζεν αὐτὸν, ὁ πατήρ,
ὁ Ἰωάννης Μπάγκας, δεκαεννέα ἐτῶν, τῷ 1833 κατήρχετο συνοδοιπόρος κτιστῶν
Μακεδόνων εἰς Χαλκίδα καὶ ἐκεῖθεν, ἐν ὥρᾳ χειμῶνος, ἐξέπλεεν εἰς ᾿Αλεξάνδρειαν
μετὰ μόνου ἐφοδίου ἑνὸς ταλλήρου, ἔκτοτε ἀποκαλύπτεται εἰς ἡμᾶς
πεπροικισμένος ὑπὸ ἰσχυροτάτης θελήσεως. Ωρκίσθη καθ' ἑαυτὸν μηδὲ λεπτὸν νὰ ζητήσῃ πηρὰ τοῦ ἀδυνάτου πατρός, ὃν
ἐλύπησε μάλιστα τοιαῦτα πράξας, καὶ ἀμετατρέπτως. ἀπεφάσισεν ἐκ μόνης τῆς ἐργασίας
τῶν ἰδίων χειρῶν νὰ ζήσῃ. Καὶ ὅπως ἔζησεν ἐν Καΐρῳ, ὅπου ἐγκατεστάθη ὡς ῥάπτης ἐγ χωρίων ἑλληναλβανικῶν
ἐνδυμάτων, ἐν μέσῳ μεγάλης Ηπειρωτο-μακεδονικῆς παροικίας, εἰς ἣν πολυάριθμοι
ἀπὸ τοῦ 1800 κατελέγοντο οἱ ἐκ τῆς ἐπαρχίας Κορυτσᾶς καταγόμενοι. Εἰς λίραν χρυσῆν ἀνῆλθε μετ᾿ οὐ πολὺ τὸ καθ᾽ ἡμέραν κέρδος τοῦ νέου
Μακεδόνος καὶ εἰς ἀφθονίαν ηὐξάνετο τὸ ἡμερήσιον περίσσευμα τοῦ λιτοτάτου ἐργάτου,
καίτοι γενναίως ἐκ τούτου ἐδαπάνα εἰς συντήρησιν τῶν γονέων ἔτι δὲ καὶ εἰς ἐπικουρίαν
ἀπωτέρων συγγε-νῶν. Διὸ καὶ καταλιπὼν τὴν ψαλίδα, ἐπεδόθη εἰς εὐαρεστότερον ἅμα καὶ ἐπικερδέστερον
ἔργον, τὸ τοῦ καλλιεργητοῦ ἀγροτικῶν κτημά-των. ᾿Αλλ' ἐπειδὴ ἔβλαπτεν αὐτὸν τῆς
Αἰγύπτου τὸ κλίμα, τραπεὶς πρὸς βορειοτέραν χώραν, τὴν ῾Ρουμανίαν, ἐν ᾗ
πολυαρίθμους ὡσαύτως εἶχε τοὺς ἐργαζομένους καὶ ἐμπορευομένους πατριώτας, ἠσχολήθη
σταθερῶς ἐπὶ μακρὰ ἔτη ἐκεῖ, κατὰ συμβουλὴν καὶ μίμησιν τοῦ ἀει -μνήστου Εὐαγγέλου
Ζάππα, εἰς καλλιέργειαν μεγάλων κτημάτων μια σθουμένων κατὰ τὴν ἐν τῇ χώρᾳ ἐκείνῃ
κρατοῦσαν συνήθειαν. ᾿Απαίδευτος, ἀπὸ νεαρᾶς ἡλικίας χειροτέχνης ἁπλοῦς, ἔπειτα καλλιεργητὴς
κτημάτων, ἄφθονα ἐκ τιμίας καὶ ἐπιμόχθου ἐργασία ἐν τῇ ξένῃ ἐπορίσθη τὰ
χρήματα καὶ ὁ ὑπερηφάνως πιωχὺς ἐκπλεύ-σας ἐκ Χαλκίδος κατῆλθε μετριόφρων
πλούσιος εἰς τὴν πρωτεύουσας τῆς ἐλευθέρας πατρίδος. ῾Απλὴ ἱστορία δραστηρίου καὶ τιμίου ἐργάτου, θέλει εἴπῃ πᾶς τις Ναί. ᾿Αλλὰ τοῦ ἀπ᾿ ἐλαχίστων ὁρμηθέντος ἀξέστου ἐργάτου το σῶμα ἐνέκλειε
νοῦν καὶ καρδίαν εὐγενεῖς· ὁ ἀφελὴς γέρων, ὃν ἐκ θεοοδότου συμπτώσεως
κηδεύομεν μετ᾿ εὐλαβείας ἐν ἡ ὥρᾳ παρ ἡμᾶς δεινὴ περιπλοκὴ ἐμβάλλει ἅμα τοὺς ἁπανταχοῦ
Ἕλληνας εἰς φροντίδας καὶ ἀναρριπίζει τὸ ἐθνικὸν φρόνημα, πρόκειται εἰς τοὺς ὀφθαλμοὺς
ἡμῶν ἀξιομίμητος εἰκὼν θερμοῦ πατριώτου καὶ ἔξοχον ὑπόδειγμα χαρακτῆρος. Εἰργάσθη τιμίως, εἰργάσθη ἀνενδότως, έζησε μονότροπος, ἔζη σεν ἐν ἄκρᾳ
λιτότητι, ἀπεταμίευσεν ἐπιμελῶς πᾶν μετὰ τὰ πρὸς ζωάρ κειαν περίσσευμα, μίαν
πάντοτε ἰδέαν ἔχων κατὰ νοῦν, τὴν πατρίδα τὴν πατρίδα τὴν μικροτέραν, τὴν
πατρίδα τὴν μεγάλην, Αὐτὸς ὁ μόλις ἀναγινώσκων καὶ γράφων, διεμόρφωσεν ἐν τῷ ναῷ καὶ ἐθέρμανεν
ἐν tau overline y καρδίᾳ τὴν ἔννοιαν τῆς πατρίδος ὁποίαν ἔςλασε καὶ συνέπηξεν
ἐν ταῖς Ἑλληνικαῖς χώραις τὸ δαιμόνιον τοῦ Μεγάλου ᾿Αλεξάνδρου· καὶ ὑπὸ τὴν
σκέπην τοῦ ὀνόματος τοῦ μεγαλοφυούς τῆς Μακεδονικῆς ᾿Ελλάδος βασιλέως ἠθέλησε
νὰ θέσῃ τὰ ἐγκαίνια τῆς πρὸς τὸ Ἔθνος βασιλικῆς αὐτοῦ δωρεᾶς. Ἕλληνες καὶ ᾿Αλβανοί,
ἔλεγεν ἐν τῇ ἀπερίττῳ αὐτοῦ γλώσσῃ, εἶναι δίδυμοι σκύμνοι μιᾶς βασιλικῆς φυλῆς·
οὗτοι μόνοι, εἰς ἓν σῶμα πάντοτε ἡνωμένοι, οὗτοι μόνοι εἶναι ἄξιοι, οὗτοι
μόνοι ἔχουσι δικαίωμα ἐπὶ τῆς πατρί-δος τοῦ Μεγάλου ᾿Αλεξάνδρου. Ελληναλβανός
Μακεδὼν ἐγο, ἱερὸν ἔχω καθῆκον νὰ ἐνισχύσω τὴν ἐν τῷ κοινῷ ἐθνικῷ φρονήματι ἀνά-πτυξιν
τῆς ἰδαιτέρας μου πατρίδος, τῆς Κορυτσᾶς· Ἕλλην, ἔχω και θῆκον ἐπὶ τοῦ
πανελληνίου κέντρου νὰ στηρίξω τὰς ὑπὲρ τῆς ἀνορθώσεως τῆς ὅλης πατρίδος
δυνάμεις μου· ἐκεῖ, ἐν ᾿Αθήναις, θέλω καταθέσει τὸ ὑπὲρ τῆς ἀναγεννήσεως τοῦ ἔθνους
ἐπιπόνως κτηθὲν καὶ καλῶς φυλαχθὲν κεφάλαιον. Εἰς τοιαύτης Ιδέας, εἰς
τοιαύτη, πεποιθήσεως τὸν βράχον συνε· τρίβησαν οἱ ἀλλεπαλλήλως ἐν Ῥουμανίᾳ
μετ᾿ ἐπιμονῆς, πανουργίας καὶ τέχνης ὑπὸ συλλόγων καὶ ὑπὸ πολιτικῶν καταβληθεῖσαι
προσπά θειαι, ὅπως καὶ τὸν ἁπλοῦν τοῦτον ἄνθρωπον προσηλυ -τίσωσιν εἰς τὰς ἐπιπλάστους
ἀλβανορουμανικὸς ἰδέας. ᾿Απέκρουε τὰς ἐφ όδους, ἀπεστόμου τοὺς
ψευδαποστόλους, ἀλλὰ καὶ πλέον ἢ ἅπαξ κατώρθωσε ν᾿ ἀποσπάσῃ ἀπὸ μιαρᾶς
πλεκτάνης εὔπιστα θύματα. Τοιαῦτα ἐσκέπτετο ὅτε, πρὸ τεσσαράκοντα πέντε περίπου ἐτῶν, μετὰ τῶν ἄλλων
Κορυτσαίων ἐν Αἰγύπιῳ κατέβαλλε γενναῖον ἔρανον ὑπὲρ τῶν ἐν τῇ πατρίδι ἐθνικῶν
σχολείων, στοιχειωδῶν καὶ ἀνωτέμων, ἀρρένων καὶ θηλέων, ὑπὲρ τῆς Μητροπόλεως
καὶ τῶν οἰκο δομουμένων ἐκκλησιῶν, ὑπὲρ τῶν ὑδραγωγείων καὶ ἄλλων δημωφε -λῶν
ἔργων, καὶ εἴπερ τις καὶ ἄλλος αὐτό, ὁ πτωχὸς ἔτι λογιζόμενος ὑπὸ τῶν ἐν τῇ
πατρίδι, συνετέλει εἰς τὴν ἵδρυσιν τοῦ ὑπὸ τὸ ὄνομα «Λᾶσον» κατασταθέντος ἐν
Κορυτοῦ κοινοῦ ταμείου πρὸς κοινωφε -λεῖς ἐθνικοὺς σκοπούς. Τοιαῦτα ἐσκέπτετο καὶ ἐν ἔτει 1889, ὅτε μετ᾿ ἀφάτου ἀγαλλιάσεις
παρέδιδεν εἰς τὸν Πρόεδρον τῆς Ἑλληνικῆς Κυβερνήσεως εἰς διηνεκῆ ἐθνικὴν
παρακαταθήκην ὁλόκληρον τὸ εἰς τὴν Ἑλλάδα κομισθὲν τίμημα τῶν τιμίων αὐτοῦ ἱδρώτων.
Ἐκ τούτου Ιδρύθη ὑπὸ τοῦ Μπάγκα τότε πρὸς συντήρησιν ἐσαεὶ τὸ φερώνυμον ἐν
Κορυταί γυμνάσιον. Ἐκ τούτου Ελληνίδες κόραι ὀρφαναὶ περισώζονται καὶ
παιδεύονται. Εκ τούτου ἀσθενεῖς ἐν τοῖς νοσοκομείοις περιθάλπονται. ᾿Εκ
τούτου, διπλασιαζομένης μετ᾿ οὐ πολὺ τῆς προσόδου, ὥρισε πρὸ ὀλίγων ἡμερῶν ἀνὰ
δαπανᾷ ἐπ᾿ ὀνόματι αὐτοῦ ἡ ᾿Επι τροπὴ εἰς ἔργα ἐθνωφελὴ ἢ φιλάνθρωπα ὑπ᾿ αὐτῆς
ὁριοθησόμενα ἐπὶ τὸ λυσιτελέστερον.» Πόση ἐργασία, ἀλλὰ καὶ πόσαι τύχαι εὐμενεῖς, ἔργα τῆς θείας Προνοίας,
συνετέλισαν εἰς διάσωσιν, συνετέλεσαν εἰς αὐξησιν τοῦ ἱκ μοῦ κεφαλαίου! Ἐν ὥρᾳ
πιωχεύσεως μεγάλου ὀφειλέτου, έκαιον δέκα χιλιάδες ὅλαι, ἃς ἐπίστευεν ἀπολεσθείσας,
ἀπεδίδοντο αὐτῷ· ἐν Αἰγύπτῳ ἀπροσδοκήτως ὑπὸ τρίτου προσώπου. Ἐν ὥρα
καταστρο-φῆς τῆς ἐργολαβίας τῶν ῥουμανικῶν σιδηροδρόμων, ἀντὶ ἀπωλείας τῶν
δύο τρίτων τῆς ἀξίας τῶν μετοχῶν, ἐκέρδαινεν οὗτος καὶ 20 καὶ 25 τοῖς ἑκατὸν ἐπὶ
τῆς μεγάλης τιμῆς, ἀνθ᾿ ἧς εἶχεν ἠγορασμένας τὰς μετοχής. Ἐν ὥρᾳ εἰσβολῆς
πυκνοτάτων νεφῶν ἀκρίδων φθείρονται μέχρι δίζης ἀπέραντοι περὶ τὸ κτῆμα αὐτοῦ
σποραὶ καὶ φυτεῖαι καὶ μένουσιν ἄθικτα καὶ χλοερὰ τὰ ὑπὲρ τοῦ ἱεροῦ σκοποῦ τοῦ
Μπάγκα σπαρέντα. Θαυμάσατε τὴν εἰς τὸ θεῖον πίστιν τοῦ ἀγαθοῦ γέροντος· ἀλλὰ
θαυμάσατε καὶ τὴν εἰς τὸν φιλάνθρωπον καὶ φιλοπάτριδα αὐτοῦ σκοπὸν ἀκράδαντον
ἐμμονήν. Ἦτο υἱὸς μεγαλόφρονος πόλεως καὶ προσέθηκε δόξαν εἰς τὴν γεννήσασαν αὐτόν.
Ὁ ἐπιτάφιος τοῦ Ἰωάννου Μπάγκα εἶναι ἔπαινος αὐτῆς, εἶναι ἔπαινος τοῦ ἔθνους,
εἰς ὃ ἀνῆκε, » Μακεδονικόν Ημερολόγιον, Επετηρίς των Μακεδόνων, τόμος 1 Σελ. 287-292 |
Jovan Banga KORÇAR
(Lindi në vitin 1814.
Vdiq më 15 dhjetor 1895)
Një prej bamirësve të
mëdhenj kombëtarë, Jovan Banga, jo
vetëm që punoi për realizimin, me frytin e djersës së tij të ndershme, të donacioneve
për vendlindjen e tij të veçantë, për jetimët, për të vuajturit dhe për
kombin, por deri në fund të jetës e mbajti të gjallë në kraharorin e tij
zjarrin e mendimit rinor. Tashmë i moshuar, ai ia kushtoi gjithë pasurinë e
tij të madhe qëllimit që kishte menduar që në fillim. Dhe më e madhja, dhe me të
vërtetë e paparë më parë, ishte se, sa ishte ende gjallë dhe në shëndet të
plotë, deshi dhe këmbënguli që tërë këtë pasuri t’ia dorëzonte rojtares së
amanetit kombëtar, Qeverisë Greke. Vetëm me zor dhe me shumë
vështirësi pranoi që në aktin e dhurimit të shënohej për të një ndihmë mujore
prej një mijë dhrahmish nga të ardhurat shumë të pasura të dhuratës së tij
mbretërore, në vend të treqind dhrahmive, të cilat ai vetë i kërkonte, duke i
quajtur të mjaftueshme. Aq me kursim e përdori këtë ndihmë, saqë paratë që
kurseu prej saj në një kohë më të shkurtër se shtatë vjet, nga gushti i vitit
1889 deri në dhjetor të vitit 1895, jo vetëm që i dha për shpenzime
plotësuese të ndërtesës që tashmë i ishte dorëzuar Komisionit të donacionit të
tij, por edhe një tepricë jo të vogël e la me një testament lakonik si shtesë
të dhurimit. Prandaj një të vërtetë të
ndritshme shpallin dy vargjet e gdhendura mbi monumentin e Jovan Bangës: Ai që të vetat i quajti
të përbashkëta, Ky monument u ndërtua dhe
u ngrit me mendimin e vetvetishëm të Komisionit të Donacionit Bangiane,
kujdesi i devotshëm i të cilit plotësoi një lënie pas dore të plakut krejt të
çliruar nga egoizmi, një tip me të vërtetë i lashtë, i cili kurrë nuk deshi
të thoshte as edhe një fjalë që të dëshmonte kujdes për veten e tij. Pasuria që korçari
maqedonas ia kushtoi veprave të mira dhe nevojave kombëtare, rreth një milion
e gjysmë dhrahmi, më 31 dhjetor 1906 paraqitet në llogarinë zyrtare të
Komisionit të Dhuratës e shtuar në 2.130.593 dhrahmi (Sot rreth 80.000.000 euro),
falë përkujdesjes së vetë dhuruesit, i cili kishte dashur që tepricat e të
ardhurave vjetore, pas zbatimit të dëshirave të tij të shprehura qartë, të
ruheshin si kapital. Këto të ardhura gjatë vitit 1906 i kaluan 115.000 dhrahmi. Sapo të ardhurat vjetore
të arrijnë shumën prej 150.000 dhrahmish, Komisioni Bangian do të ketë të
drejtë, përveç shumës prej 36.000 dhrahmish që sot jepet çdo vit për zbatimin
e dëshirave të shprehura të dhuruesit, të shpenzojë edhe 64.000 dhrahmi të
tjera çdo vit për vepra kombëtare dhe bamirëse, sipas gjykimit të vet, duke
kursyer pesëdhjetë mijë dhrahmitë e mbetura. E tillë është vepra e
ndritshme e dhuruesit zemërmadh nga Korça. Sa shumë nga të mëdhenjtë
dhe të fuqishmit e kësaj bote, domethënë nga ata që mburren me madhështinë e
tyre, nuk ulet shtati i tyre përpara lartësisë së shpirtmadhësisë së këtij
punëtori të përulur dhe pothuajse anonim! Jetën e tij të thjeshtë, të pa stolisur
dhe modeste, ashtu siç i përshtatej atij, e skicon shkurt fjala e mbajtur në
varrimin e plakut, më 17 dhjetor 1895, mbi varrin e tij, me urdhër të
Komisionit Bangian, nga miku që shkroi edhe këto fjalë. S. N. Dhragumi FJALIM MORTOR Që nga dita kur, duke iu
shmangur martesës në të cilën e detyronte i ati, Jovan Banga, në moshën
nëntëmbëdhjetëvjeçare, në vitin 1833, zbriste në Halkidhë si bashkudhëtar i
ndërtuesve maqedonas dhe prej andej, në kohë dimri, lundronte drejt
Aleksandrisë, me të vetmin furnizim një taliro (pesë dhrahmi), që atëherë ai
na shfaqet si njeri i pajisur me vullnet shumë të fuqishëm. Ai u betua me veten që të
mos kërkonte as edhe një qindarkë nga i ati i pamundur, të cilin madje e
kishte hidhëruar duke vepruar kështu, dhe vendosi në mënyrë të palëkundur të
jetonte vetëm nga puna e duarve të veta. Dhe kështu jetoi në Kajro,
ku u vendos si rrobaqepës i veshjeve vendase greko-shqiptare, në mes të një
kolonie të madhe epiro-maqedonase, në të cilën, që prej vitit 1800,
numëroheshin të shumtë ata që vinin nga krahina e Korçës. Pas pak kohe, fitimi ditor
i maqedonasit të ri arriti në një lirë ari dhe teprica e përditshme e
punëtorit tejet të kursyer shtohej me bollëk, megjithëse prej saj shpenzonte
bujarisht për mbajtjen e prindërve, madje edhe për ndihmën e të afërmve më të
largët. Prandaj, duke lënë
gërshërët, iu përkushtua një pune njëkohësisht më të këndshme dhe më
fitimprurëse, asaj të kultivuesit të pronave bujqësore. Por, për shkak se
klima e Egjiptit e dëmtonte, u drejtua drejt një vendi më verior, Rumanisë,
ku po ashtu kishte shumë bashkatdhetarë që punonin dhe merreshin me tregti.
Atje, për shumë vite, sipas këshillës dhe shembullit të të paharruarit
Evangelo Zhappa, u mor me këmbëngulje me kultivimin e pronave të mëdha, të
marra me qira sipas zakonit që mbizotëronte në atë vend. I pashkolluar, që në moshë
të re zejtar i thjeshtë, pastaj kultivues pronash, ai siguroi me bollëk para
në dhe të huaj me punë të ndershme dhe të lodhshme. Dhe ai që kishte lundruar
nga Halkida krenarisht i varfër, zbriti si i pasur i përmbajtur në kryeqytetin
e atdheut të lirë. Një histori e thjeshtë e
një punëtori energjik dhe të ndershëm, do të thoshte dikush. Po. Por trupi i këtij
punëtori të pagdhendur, që u nis nga shumë pak gjëra, mbante brenda një
mendje dhe një zemër fisnike. Plaku i thjeshtë, të cilin me një rastësi të
dhuruar nga Perëndia e përcjellim me nderim në këtë orë, ndërsa një ndërlikim
i rëndë pranë nesh i hedh njëkohësisht të gjithë grekët kudo që janë në
shqetësime dhe e ringjall ndjenjën kombëtare, qëndron para syve tanë si një
figurë e denjë për t’u imituar, si patriot i zjarrtë dhe si shembull i
shkëlqyer karakteri. Punoi me ndershmëri, punoi
pa u lëkundur, jetoi me një mënyrë të vetme jetese, jetoi në kursim të
skajshëm, kursente me kujdes çdo tepricë pas nevojave të jetesës, duke pasur
gjithmonë në mendje një ide të vetme: atdheun; atdheun më të vogël dhe
atdheun e madh. Ky njeri, që mezi lexonte
dhe shkruante, formoi në mendjen e tij dhe ngrohu në zemrën e tij kuptimin e
atdheut, ashtu siç e kishte krijuar dhe përforcuar në tokat greke fryma e
Aleksandrit të Madh. Dhe nën mbrojtjen e emrit të mbretit gjenial të Greqisë Maqedonase
deshi të vendoste fillimin e dhuratës së tij mbretërore për kombin. “Grekët dhe shqiptarët”,
thoshte ai në gjuhën e tij të thjeshtë, “janë dy këlyshë të një race
mbretërore. Vetëm ata, gjithmonë të bashkuar në një trup, vetëm ata janë të
denjë, vetëm ata kanë të drejtë mbi atdheun e Aleksandrit të Madh. Unë,
greko-shqiptar maqedonas, kam detyrë të shenjtë të forcoj zhvillimin e
atdheut tim të veçantë, Korçës, brenda ndjenjës së përbashkët kombëtare. Si
grek, kam detyrë që në qendrën panhelenike të mbështes fuqitë e mia për
ringritjen e gjithë atdheut. Atje, në Athinë, dua të depozitoj kapitalin e
fituar me mund dhe të ruajtur mirë për rilindjen e kombit.” Mbi shkëmbin e një ideje
të tillë, të një bindjeje të tillë, u thyen përpjekjet e njëpasnjëshme që u
bënë në Rumani me këmbëngulje, dinakëri dhe mjeshtëri nga shoqata dhe
politikanë, me qëllim që edhe këtë njeri të thjeshtë ta kthenin në idetë e
sajuara shqiptaro-rumune. Ai i kundërshtonte sulmet, ua mbyllte gojën
pseudoapostujve, madje më shumë se një herë arriti të shkëpuste nga një kurth
i ndyrë viktima besimtare. Të tilla mendonte kur,
rreth dyzet e pesë vjet më parë, bashkë me korçarët e tjerë në Egjipt, dha
një kontribut bujar për shkollat kombëtare në atdhe, fillore dhe të mesme, të
djemve dhe të vajzave, për Mitropolinë dhe kishat që ndërtoheshin, për
ujësjellësit dhe vepra të tjera të dobishme për popullin. Dhe, më shumë se
shumë të tjerë, ai që ende konsiderohej i varfër nga ata që ishin në atdhe,
ndihmoi në themelimin e arkës së përbashkët që u krijua në Korçë me emrin “Llason”,
për qëllime kombëtare me dobi të përgjithshme. Të tilla mendonte edhe në
vitin 1889, kur me gëzim të pashprehur i dorëzonte Kryetarit të Qeverisë
Greke, si amanet të përjetshëm kombëtar, të gjithë shumën e sjellë në Greqi,
frytin e djersëve të tij të ndershme. Prej kësaj u themelua
atëherë nga Banga, për t’u mbajtur përgjithmonë, gjimnazi që mban emrin e tij
në Korçë. Prej kësaj shpëtohen dhe arsimohen vajza greke jetime. Prej kësaj
përkujdesen të sëmurët në spitale. Prej kësaj, kur pas pak të ardhurat të
dyfishoheshin, ai caktoi që Komisioni të shpenzonte në emrin e tij për vepra
me dobi kombëtare ose bamirëse, të përcaktuara prej tij në mënyrën më të
dobishme. Sa punë, por edhe sa
rrethana të favorshme, vepra të Providencës Hyjnore, ndihmuan në ruajtjen dhe
shtimin e këtij kapitali! Në kohën e falimentimit të një debitori të madh,
dhjetë mijë dhrahmi të tëra, të cilat ai i besonte të humbura, iu kthyen. Në
Egjipt, papritur, nga një person i tretë. Në kohën e shkatërrimit të
sipërmarrjes së hekurudhave rumune, në vend që të humbiste dy të tretat e
vlerës së aksioneve, ai fitoi edhe 20 e 25 për qind mbi çmimin e lartë me të
cilin i kishte blerë aksionet. Në kohën kur re shumë të
dendura karkalecash shkatërruan deri në rrënjë fusha dhe mbjellje të pafundme
rreth pronës së tij, mbetën të paprekura dhe të blerta ato që ishin mbjellë
për qëllimin e shenjtë të Bangës. Admironi besimin në
Hyjnoren të këtij plaku të mirë; por admironi edhe qëndrueshmërinë e tij të
palëkundur në qëllimin filantropik dhe atdhedashës. Ai ishte bir i një qyteti
zemërmadh dhe i shtoi lavdi atij që e lindi. Epitafi i Joan Bangës është lavdërim
për këtë qytet, është lavdërim për kombin të cilit i përkiste.”
Makedonikon
Imerologion, Vjetari i Maqedonasve, vëllimi 1
|
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου