Disa mite për luftën italo- greke dhe varrezat e ushtarëve grekë – Gazeta Tema
Nga Mero Baze
Ka një vëmendje më të madhe seç meriton boshatisja e një varreze të
ushtarëve grekë në Sajmolë, një fushë e vogël buzë Vjosës, në Grykën e
Këlcyrës. Dhe bashkë me këtë vëmendje të shtuar, ka dhë një reaksion
politik, të adresuar qartë kundër kësaj historie.
Së pari, në Sajmol nuk po gjenden eshtra ushtarësh. Ky mit duhet të
bjerë dhe nuk duhet të përmendet në shtyp si i tillë. Në atë vend që po
gërmohet në Sajmol, është një varrezë e ushtarëve të vrarë grekë,
ruajtur prej vitit 1941. E kemi pasur atë varrezë. Askush nuk e ka
punuar atë tokë në gati tetëdhjetë vjet. As në komunizëm, as pas
komunizmit nuk e ka lëvizur njeri kryqin. Pra, nuk kemi të bëjmë me
kërkim varresh, por me boshatisjen e një varreze, për t’i çuar trupat në
një varrezë të sistemuar 3 km më tutje, pranë Kishës së Shën Kollit, po
në Grykën e Këlcyrës.
Në atë vend mbi rrugën kryesore ka pas dhe ushtarë të varrosur
italianë, të cilët janë hequr në vitet gjashtëdhjetë, dhe nuk ka vend
për spekulime. Medalione ushtarësh italianë dhe grekë ka gjithë fusha,
sa herë e punon traktori, ashtu siç ka krehër fishekësh grekë dhe
italianë në çdo qoshe shtëpish të vjetra.
Fusha e vogël e Sajmolës gjendet mes malit Golik dhe Shëndelli, ku
janë shkatërruar batalionet “Lupi di Toskani” dhe “Julia” e italianëve,
si dhe forcat greke të batalionit të Kretës dhe të Kallpaqit. As
italianët dhe as grekët nuk kanë mundur dot t’i varrosin shumicën e të
vrarëve. Biles grekët shumë më pak se italianët. Tragjike është se
shumica e tyre mbetën në faqet e maleve ku janë vrarë, dhe kanë humbur
në vite aty.
Gianni Granzotto, një ish- ushtar italian, gazetar dhe autor librash,
që në vitet tetëdhjetë ishte president i ANSA-s në Itali, ka ardhur në
vitin 1984 në Sajmolë dhe në Peshtan, aty ku është bërë beteja. Siç e
përshkruan në librin e tij, “Vjosa ime e dashur”, tregon se si buzë
rrugës në Peshtan takoi një bari dhe e pyeti: “A ka më të vrarë në
Golik, që janë pa varrosur?”
-Ka, i ishte përgjigjur me vrazhdësi të natyrshme bariu. Sa herë shkrin dëbora, rrëshqasin poshtë rrungajave.
-Të lutem, mbulojini aty ku janë. Goliku ishte dhe mali i tyre.
Është në një farë mënyre një ndjenjë njerëzore të respektojmë dikë që
jeta e ka përplasur të vdesë në malet tona, pavarësisht politikave të
mbrapshta që e kanë sjellë aty.
Histeria ndaj zhvarrosjes së disa kufomave të ruajtura, është teprim
dhe tejkalon problemet që shoqërojnë këtë histori, ku Shqipëria dhe
shqiptarët janë viktima të një lufte që nuk ishte e tyre.
Dhe duhet të jemi realist, të pranojmë se shqiptarët kanë qenë më
shumë me grekët në këtë luftë, kur ata ishin gjallë, dhe është e tepërt
të bëjnë si anti-grekë tani me disa të vdekur. Për më tepër që mburremi
dhe e kemi argument kundër ligjit të luftës, se disa nga kompanitë dhe
batalioni shqiptar “Tomori”, dezertuan nga lufta.
Së dyti, duhet të jemi realistë dhe për konceptin e luftës italo-
greke që preku Shqipërinë. Ne ishim “fronti shqiptar” i luftës italo-
greke, pasi Italia, pas sulmit më 28 tetor 1940 kundër Greqisë, nuk e
përballoi dot ofensivën greke dhe u tërhoq nga Greqia në territorin
shqiptar në janar 1941, duke u kthyer nga vend pushtues, në një vend që u
pushtua nga Greqia (në këtë rast si territor italian, pasi ne ishim të
pushtuar nga Italia). Prandaj, kur i trajtojmë grekët si pushtues më
1940-1941, duhet të jemi të kujdesshëm të përdorim një kriter. Nëse ne
themi se duhet hequr ligji i luftës, pasi ne nuk sulmuam Greqinë, por e
sulmoi Italia, atëhere as nuk mund të themi që na pushtoi Greqia, pasi
kemi qenë të pushtuar nga Italia. Ajo që disa quajnë pushtim grek, është
se Greqia, disa muaj nga janari deri në prill, e vuri para ushtrinë
italiane, duke e detyruar të tërhiqet në brendësi të territorit tonë,
nga Kurveleshi, në Berat dhe deri Kolonjë, Korçë e Pogradec.
Dhe po të mos futej ushtria gjermane nga Bullgaria në Selanik dhe të
pushtonte Greqinë, ne mund të kishim një histori dhe më të rëndë nga kjo
luftë. Por pushtimi i Greqisë nga Gjermania, bëri që Greqia të
dorëzohej dhe ushtria italiane marshoi sërish drejt Greqisë, tashmë si
“fitimtare” ndaj një ushtrie që dikush tjetër ja kishte lidhur duart.
Së treti, problemi i varrezave greke në Shqipëri është një vendim i
shtrirë në kohë nga së paku 12 qeveri shqiptare prej vitit 1987, dhe
është një vendim ku pala shqiptare thjesht ka rezistuar apo toleruar, në
varësi të halleve të tjera që ka pasur me Greqinë, por kurrë nuk është
marrë seriozisht me thelbin e problemit. Çdo ushtar i vrarë në Shqipëri
meriton të ketë një varrezë, dhe një të tillë e meritonin dhe ushtarët
grekë, derisa e kanë ushtarët gjermanë, anglezë apo francezë.
Ajo që është e ndjeshme për opinionin, është konceptimi i këtyre
varrezave si masive, dhe vendosja e tyre gjeografike në një nga kufijtë e
pretendimeve historike të Greqisë. E vërteta është se këto varreza janë
simbolike, pasi ato nuk kanë brenda tyre as 5 për qind të ushtarëve
grekë të vrarë në Shqipëri, të cilët kanë mbetur maleve pa adresë dhe të
paidentifikuar, pasi në tërësi ishte një ushtri sulmuese, që kishte
mobilizar dhe vullnetarë. Vendshtrirja e tyre gjeografike nga Bularati
në Këlcyrë, dhe më tej drejt juglindjes, është një fitore e politikës
greke ndaj asaj shqiptare, firmosur së fundi nga qeveria “Berisha”, dhe
që Edi Rama po e shkëmben me heqjen e ligjit të luftës me Greqinë. Pra,
po i merr diçka për një gjë që ua kishim dhënë. Kaq është çmimi politik.
Histeria ndaj zhvarrimeve apo gjetjes së ushtarëve të vrarë në
Shqipëri, nuk është një gjest që na nderon. Sidomos kur bëhemi “luanë”
me të vdekurit dhe pula me të gjallët.
Pse ngjall frikë ngritja e varrezave greke?
Marrëveshja e fundit mes Tiranës
dhe Athinës për ngritjen e varrezave të ushtarëve të rënë gjatë luftës
italo- greke në shkëmbim të heqjes së ligjit të luftës, ka ringjallur
edhe njëherë makthe dhe paranojë në Shqipëri. Ato janë bërë më të forta
sepse ndryshe nga ushatrët francezë apo anglezë që kanë në nëntokën tonë
të vrarët e tyre, grekët rrefuzojnë të kenë një varrezë të vetme, por
duan t’i prehin të rënët e tyre në monumente për gjatë vijës imagjinare
të pretendimeve Helene për Vorio – Epirin.
Kjo legjendë që është parë gjithnjë me
skepticizëm dhe ndroje në Shqipëri është ushqyer po aq sa nga politikat
e sotme, edhe nga qëndrimet që ka mbajtur Greqia si vend në luftë gjatë
konfiktit të saj me Italinë.
Lapsi.al I është kthyer librave të
historisë për të parë se si janë sjellë trupat e gjeneralit Aleksandros
Papagos ne territorin shqiptar.
Pas pushtimit nga fashistët italianë
në 28 tetor 1940, dihet se forcat greke të diktatorit grek Metaksas i
zmbrapsën shpejt hordhitë italiane në tokën shqiptare. Gjirokasta,
Korça, gryka e këlcyrës e deri në kufijtë e Vlorës u bënë arena e
përgjakshme e kësaj lufte që nuk qe aspak e shqiptarëve.
Por, kur filluan t’i ndjekin këmba
këmbës tetë divizionet e shpartalluara me 140 mijë vetë në tokën tone,
grekët u sollën në mënyrë të çuditshme. Ata nuk u përpoqën kurrë të
tregojnë se nuk kishin pretendime teritoriale ndaj Shqipërisë. Në
deklaratën e tij kryeministri Metaksas tha se trupat e tij po luftonin
për çlirimin e Shqipërisë, por nuk e përcaktoi kurrë se vendi i tij
ishte pro një Shqipërie të pavarur. Kjo gjë e bëri ambasadorin biritanik
në Athinë Cummings t’i shkruante qendrës: “Qeveria greke nuk e ka
deklaruar kurrë se çfarë ka ndërmend, por unë jam i bindur se ata i kanë
kthyer sytë nga Epiri i Veriut. Nuk e di se ç’vijë kufitare duan të
përcaktojnë saktësisht”.
Ashtu sikurse dëshmon edhe historiani
Brend Fisher në librin e tij “Shqipëria gjatë luftës së dytë botërore”
frika e shqiptarëve se mos Greqia kërkonte ndryshim të kufijve, lidhet
edhe me faktin se trupat helene morën urdhër të mos e lejonin kremtimin e
pavarësisë në 28 nëntor 1940 në qytetin e Korçës. Kjo u interpretua
sikur ata nuk donin ta njihnin Korçën si pjesë të një Shqipërie të
mëvetësishme.
Një shenjë tjetër po në këtë qytet
ishte fakti se kur grekët hynë aty, ata ngritën një këshill bashkiak të
përbërë në shumicën e tij dërrmuese nga minoritarë.
Gjithashtu faki se në ushtrinë greke
nuk u pranuan vullnetarë nga vendi ynë, por vetëm minoritarë që donin të
luftonin kundër italianëve, i jep asaj një ngjyrim etnik përveçse atij
çlirimtar.
Të gjitha këto fakte historike, që me
kohë kanë marrë trajtat e legjendave, i kanë shtuar frikrat mes
shqiptarëve. Dhe megjithëse më pas hyri në lojë Gjermania hitleriane e
cila i zboi ushtarët grekë nga Shqipëria dhe e pushtoi gjithë Greqinë,
besimi se kur grekët luftuan kundër Italisë në territorin Shqiptar patën
edhe synime të tjera ka lënë gjithnjë një shije të keqe.
Dhe fantazmat e kësaj ndjesie bëhen
disa fish më të forta tani kur Edi Rama ka rënë dakord me Aleksis
Tsiprasin që të ngrihen varrezat e ushtarëve grekë të luftës së
1940-1941. Fakti se do të ketë më shumë se një vend ku do të prehen të
rënët dhe se ato do të shtrihen pikërisht në kufijtë imagjinarë të
vorio-epirit ndez disa paranoja që e bëjnë të duket një pzar i
paleverdisshëm shkëmbimin e këtij koncesioni, me heqjen e ligjit absurd
të luftës.
©Lapsi.al
Εγγραφή σε:
Σχόλια (Atom)