Αρχιμ. Επιφάνιος Χατζηγιάγκου
11 08 2026
«Καθεῖλε δυνάστας ἀπὸ θρόνων…»
Συνεχίζουμε, αγαπητοί μου, την ερμηνεία της ωδής της Θεοτόκου, της προσευχής που ανέπεμψε η Παναγία λίγο μετά τον Ευαγγελισμό της, έχοντας μέσα της ως έμβρυο ολίγων ημερών τον Κύριό μας Ιησού Χριστό.
Αφού είπε τα λόγια που ερμηνεύσαμε στην περασμένη μας ομιλία, «Ἐποίησε κράτος ἐν βραχίονι αὐτοῦ, διεσκόρπισεν ὑπερηφάνους διανοίᾳ καρδίας αὐτῶν», συμπληρώνει:
«Καθεῖλε δυνάστας ἀπὸ θρόνων καὶ ὕψωσε ταπεινούς· πεινῶντας ἐνέπλησεν ἀγαθῶν καὶ πλουτοῦντας ἐξαπέστειλε κενούς».
Τα λόγια αυτά θα προσπαθήσουμε να εξηγήσουμε σήμερα. Καταρχήν, ας τα μεταφράσουμε. Λέει η Παναγία ότι ο Θεός «καθεῖλε δυνάστας ἀπὸ θρόνων καὶ ὕψωσε ταπεινούς». Δηλαδή, ανέτρεψε και έριξε από τους θρόνους τους δυνάστες, άρχοντες και ισχυρούς τυράννους που καταδυνάστευαν τον λαό. Και στη θέση τους ανύψωσε και δόξασε ανθρώπους ταπεινούς και άσημους κατά κόσμον.
Επιπλέον, «πεινῶντας ἐνέπλησεν ἀγαθῶν»: χόρτασε με άφθονα αγαθά τους φτωχούς που πεινούσαν. «Καὶ πλουτοῦντας ἐξαπέστειλε κενούς»: και ανθρώπους με άφθονα πλούτη και υλικά αγαθά τούς έδιωξε με άδεια χέρια.
Παρόλο που μεταφράσαμε τα λόγια αυτά, αδελφοί μου, εντούτοις, όπως βλέπετε, χρειάζεται και περαιτέρω ερμηνεία και εμβάθυνση, για να τα κατανοήσουμε. Οδηγό μας, όπως είπαμε και άλλοτε, θα έχουμε τον μεγάλο διδάσκαλο της Εκκλησίας μας, τον Άγιο Νικόδημο τον Αγιορείτη.
Ο πρώτος στίχος, όπως είδαμε, λέει: «Καθεῖλε δυνάστας ἀπὸ θρόνων καὶ ὕψωσε ταπεινούς». Ποιοι είναι αυτοί οι δυνάστες, τους οποίους ο Θεός ανέτρεψε και έριξε από τους θρόνους τους;
Είναι καταρχήν οι δαίμονες, που καταδυνάστευαν τους ταλαίπωρους ανθρώπους. Θρόνοι είναι οι καρδιές των ανθρώπων. Σε αυτές ενθρονίζονται οι δαίμονες και τους τυραννούν. Και δεν υπάρχει χειρότερος, σκληρότερος και πιο απάνθρωπος τύραννος από τον διάβολο.
Γι’ αυτό και σε έναν από τους Χαιρετισμούς ψάλλουμε με ευγνωμοσύνη προς την Παναγία:
«Χαῖρε, τύραννον ἀπάνθρωπον ἐκβαλοῦσα τῆς ἀρχῆς· χαῖρε, Κύριον φιλάνθρωπον ἐπιδείξασα Χριστόν».
Ο Θεός, λοιπόν, από άπειρο έλεος προς το πλάσμα Του, έγινε άνθρωπος. Ήρθε στη γη και έδιωξε από τις καρδιές των ανθρώπων τον διάβολο. Και ύψωσε τους ταπεινούς ανθρώπους, τους οποίους ταπείνωνε και τυραννούσε ο διάβολος και η αμαρτία.
Αυτό λέει και μία από τις υπέροχες ευχές του Μεγάλου Αγιασμού των Θεοφανίων:
«Οὐ γὰρ ἔφερες, Δέσποτα, διὰ σπλάγχνα ἐλέους Σου, θεάσασθαι ὑπὸ τοῦ διαβόλου τυραννούμενον τὸ γένος τῶν ἀνθρώπων, ἀλλ’ ἦλθες καὶ ἔσωσας ἡμᾶς».
Δεν ανέχθηκες, Κύριε, λέει, από άπειρη ευσπλαχνία και έλεος, να βλέπεις να τυραννείται από τον διάβολο το γένος των ανθρώπων, αλλά ήλθες και μας έσωσες.
Και ο Απόστολος Πέτρος, μιλώντας στον εκατόνταρχο Κορνήλιο, είπε:
«Ἰησοῦς ὁ ἀπὸ Ναζαρὲτ διῆλθεν εὐεργετῶν καὶ ἰώμενος πάντας τοὺς καταδυναστευομένους ὑπὸ τοῦ διαβόλου».
Πέρασε τη ζωή Του ευεργετώντας και θεραπεύοντας όλους όσοι βασανίζονταν και τυραννούνταν από τον διάβολο.
Δυνάστες, όμως, κατά τον Άγιο Νικόδημο, είναι και οι Γραμματείς και οι Φαρισαίοι, καθώς και η θρησκευτική ηγεσία του Ισραήλ, διότι, σαν τύραννοι και αρπακτικά όρνια, άρπαζαν τα σπίτια και τις περιουσίες των ανθρώπων με θρησκευτικό μανδύα.
Γι’ αυτό και ο Χριστός τούς ελέγχει με τα φοβερά εκείνα «οὐαὶ ὑμῖν»:
«Αλίμονο σε εσάς, Γραμματείς και Φαρισαίοι υποκριτές, διότι κατατρώτε τα σπίτια των χηρών».
Είχαν και τους θρόνους τους, όπου δίδασκαν, όπως αναφέρει και πάλι ο Κύριος:
«Ἐπὶ τῆς Μωσέως καθέδρας ἐκάθισαν οἱ Γραμματεῖς καὶ οἱ Φαρισαῖοι».
Γι’ αυτό και ο Θεός τούς εκθρόνισε και ύψωσε τους ταπεινούς, δηλαδή τους εθνικούς, τους ειδωλολάτρες που δέχτηκαν το κήρυγμά Του. Αυτούς τους στεφάνωσε και τους έκανε βασιλείς, όπως λέει στην Αποκάλυψη:
«Καὶ ἐποίησεν ἡμᾶς βασιλείαν, ἱερεῖς τῷ Θεῷ καὶ Πατρὶ αὐτοῦ».
Ο λόγος αυτός της Παναγίας, αγαπητοί μου, ταιριάζει και σε εμάς, συμπληρώνει ο Άγιος Νικόδημος. Διότι πριν από το Βάπτισμα ήταν και η δική μας καρδιά θρόνος του διαβόλου και της αμαρτίας. Μετά, όμως, που βαπτιστήκαμε, γκρεμίστηκε ο διάβολος και η καρδιά μας έγινε θρόνος της Χάριτος.
Και συμπληρώνει ο Άγιος: Ας προσέξουμε, λοιπόν, μήπως με τις πονηρές σκέψεις, τα πονηρά λόγια και τις πονηρές πράξεις κάνουμε και πάλι την καρδιά μας θρόνο του σατανά. Διότι συνηθίζει το ακάθαρτο πνεύμα να ξαναγυρίζει στον άνθρωπο από τον οποίο έφυγε με το Άγιο Βάπτισμα. Και μόλις βρει ευκαιρία, δηλαδή μόλις βρει απρόσεκτη και παραμελημένη την ψυχή μας, ξαναμπαίνει μέσα και κάνει τον άνθρωπο χειρότερο από πριν.
Γι’ αυτό, αν θέλουμε να είναι η καρδιά μας θρόνος της θείας Χάριτος και όχι του διαβόλου και της αμαρτίας, να είμαστε πάντοτε σε εγρήγορση. Και μόλις έρθει κάποια σκέψη βλάσφημη ή πονηρή ή μίσος και κακία για κάποιον, να τη διώχνουμε και να απασχολούμε τον νου μας με καλές σκέψεις, με προσευχές και ιδίως με τη σύντομη νοερά προσευχή:
«Κύριε Ἰησοῦ Χριστέ, ἐλέησόν με».
Διότι το όνομα του Ιησού είναι δίστομο μαχαίρι και μαστίγιο κατά του διαβόλου, όπως έλεγε ο Άγιος Ιωάννης της Κλίμακος:
«Ἰησοῦ ὀνόματι μάστιζε πολεμίους».
Η προσευχή αυτή κατακαίει τα πάθη, σκορπίζει τους κακούς λογισμούς, καθαρίζει και αγιάζει την ψυχή και την κάνει θρόνο και κατοικία της Αγίας Τριάδος.
Και προχωρούμε στον επόμενο στίχο, που λέει:
«Πεινῶντας ἐνέπλησεν ἀγαθῶν καὶ πλουτοῦντας ἐξαπέστειλε κενούς».
Ποιοι είναι οι πεινώντες; Είναι οι εθνικοί, οι ειδωλολάτρες. Αυτοί πεινούσαν όχι για φυσικό ψωμί, αλλά για πνευματικό, που είναι ο λόγος του Θεού.
«Άρτος αγγέλων είναι ο λόγος του Θεού, με τον οποίο τρέφονται ψυχές που πεινούν για τον Θεό», λέει ο Άγιος Γρηγόριος ο Θεολόγος.
Ήταν στερημένοι από γραπτό νόμο, από εντολές, από προφήτες, από ιερείς, από υποσχέσεις και από άλλες ευλογίες που είχε ο Ισραήλ.
«Πλουτοῦντες» ήταν οι Ιουδαίοι, οι οποίοι είχαν πλούσια τις ευλογίες του Θεού: τον Νόμο, τους Προφήτες, τη γνώση του αληθινού Θεού και άλλα.
Ο Θεός, λοιπόν, λέει η Παναγία, τους μεν πεινασμένους εθνικούς τούς γέμισε αγαθά και πλούσιες πνευματικές δωρεές, ενώ τους Ιουδαίους τούς εξαπέστειλε, τους έδιωξε τόσο από την επίγειο Ιερουσαλήμ όσο και από την επουράνιο.
Γιατί; Διότι οι εθνικοί, παρόλο που δεν είδαν τον Χριστό, δέχτηκαν ευχαρίστως το κήρυγμα των Αποστόλων. Πίστεψαν στο Ευαγγέλιο, δικαιώθηκαν και σώθηκαν. Ενώ οι Ιουδαίοι, παρόλο που είδαν τον Χριστό και άκουσαν άμεσα τη διδασκαλία Του, δεν Τον δέχτηκαν. Απίστησαν και στερήθηκαν όλα τα αγαθά που τους υποσχέθηκε ο Θεός.
Ο λόγος αυτός της Θεοτόκου αρμόζει και σε εμάς, αδελφοί μου, διότι και εμείς είμαστε πλούσιοι σε πνευματικά αγαθά. Βαπτιστήκαμε στην Αγία Κολυμβήθρα, γνωρίσαμε ποιος είναι ο αληθινός Θεός, ζούμε μέσα στη μόνη αληθινή πίστη, την Ορθοδοξία, κοινωνούμε το Σώμα και το Αίμα του Χριστού. Έχουμε λάβει υποσχέσεις ότι ο Θεός μάς ετοιμάζει ουράνια αγαθά και άλλα πολλά.
Ας προσέξουμε, λοιπόν, να μη χάσουμε όλες αυτές τις δωρεές. Και πώς θα τις διαφυλάξουμε;
Θα τις διαφυλάξουμε όταν ταπεινοφρονούμε και δεν καυχόμαστε για τα χαρίσματα που έχουμε, όπως οι Ιουδαίοι. Όταν λέμε ότι δεν είμαστε άξιοι γι’ αυτά. Όταν προσπαθούμε να μην αμαρτάνουμε και, αν αμαρτήσουμε, να μετανοούμε. Όταν, κατά τον Απόστολο Παύλο, «μετὰ φόβου καὶ τρόμου» εργαζόμαστε τη σωτηρία μας.
Όποιος τα κάνει αυτά, όχι μόνο δεν χάνει τις ευλογίες του Θεού, αλλά λαμβάνει και άλλες. Διότι:
«Ὁ Θεὸς ὑπερηφάνοις ἀντιτάσσεται, ταπεινοῖς δὲ δίδωσι χάριν».
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου