Η ιστορία της ελληνικής παιδείας στην Κορυτσά είναι πλούσια σε μορφές που υπηρέτησαν με αφοσίωση τα γράμματα, την πνευματική καλλιέργεια και την εκπαιδευτική πρόοδο της περιοχής. Ανάμεσα στις σημαντικές αυτές προσωπικότητες ξεχωρίζει ο Σπυρίδων Κόντας, κορυφαίος φιλόλογος, καθηγητής και για πολλά χρόνια συνδεδεμένος με το Ελληνικό Γυμνάσιο Κορυτσάς, το γνωστό Μπάγκειον Γυμνάσιο.
Ο Σπυρίδων Κόντας καταγόταν από τη Δάρδα της Κορυτσάς, ένα χωριό με έντονη εκπαιδευτική, εκκλησιαστική και κοινωνική παράδοση. Η Δάρδα υπήρξε διαχρονικά ένας από τους σημαντικούς οικισμούς της περιοχής, με κατοίκους που διακρίθηκαν στην παιδεία, στο εμπόριο, στις επιστήμες, στον στρατό και στη δημόσια ζωή. Σύμφωνα με τον Δαρδαίο ιερέα π. Σπύρο Ν. Ζέγκο, στο έργο του Σύντομος Περιγραφή της Δάρδας, ο Σπυρίδων Κόντας συγκαταλέγεται μεταξύ των Δαρδαίων επιστημόνων.
Στο ίδιο έργο αναφέρεται χαρακτηριστικά ότι ο Κόντας ήταν καθηγητής της Φιλολογίας και απόφοιτος του Πανεπιστημίου Αθηνών. Αρχικά υπηρέτησε επί δύο έτη στο Γυμνάσιο της Καισαρείας και στη συνέχεια στο Γυμνάσιο της Κορυτσάς, όπου δίδασκε για περισσότερα από είκοσι πέντε χρόνια, διακρινόμενος ως ένας από τους ικανότερους καθηγητές του ιδρύματος. Κατά τα πρώτα χρόνια της δράσης του στην Κορυτσά ίδρυσε και Φιλαρμονικό Σύλλογο, τον οποίο διηύθυνε και στον οποίο δίδασκε μουσική επί σειρά ετών.
Η παρουσία του Κόντα στο Μπάγκειον Γυμνάσιο δεν περιοριζόταν στη στενή διδασκαλία των φιλολογικών μαθημάτων. Υπήρξε διανοούμενος με ευρύτατη μόρφωση, ο οποίος είχε σπουδάσει στην Αθήνα και, σύμφωνα με σχετικές μαρτυρίες, γνώριζε ακόμη και σανσκριτικά. Η παιδεία του, η φιλολογική του κατάρτιση και η πνευματική του ακτινοβολία τον καθιστούσαν μία από τις σημαντικότερες μορφές της εκπαιδευτικής ζωής της Κορυτσάς.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζει η πληροφορία ότι ο Σπύρος Κόντας είχε δημιουργήσει στην Κορυτσά μια «Περιπατητική Σχολή», κατά τα πρότυπα του Αριστοτέλη. Η πρωτοβουλία αυτή φανερώνει όχι μόνο την παιδαγωγική του ευαισθησία, αλλά και την προσπάθειά του να συνδέσει τη γνώση με τη ζωντανή εμπειρία, τη συζήτηση, την παρατήρηση και την καλλιέργεια του χαρακτήρα. Η αναμνηστική φωτογραφία στην οποία διακρίνεται στο μέσο, τρίτος από δεξιά, ως τότε διευθυντής του Ελληνικού Γυμνασίου Κορυτσάς, φαίνεται να έχει ληφθεί ακριβώς σε μια τέτοια στιγμή. Δίπλα του, αριστερά, διακρίνεται ο Κορυτσαίος Β. Βαλαούρης, γόνος εξέχουσας μοσχοπολίτικης οικογένειας. Η φωτογραφία προέρχεται από την πηγή Η. Β. Βαλαούρη.
Η καταγωγή του Κόντα από τη Δάρδα συνδέει τη μορφή του και με ένα ευρύτερο ιστορικό πλαίσιο. Οι περισσότεροι Δαρδαίοι είχαν απώτερη καταγωγή από τους οικισμούς του Γράμμου, όπως η Άρεζα, η Νικολίτσα, το Λινοτόπι, η Γράμμοστα, ο Άγιος Ζαχαρίας και άλλοι οικισμοί που καταστράφηκαν ή ερημώθηκαν κατά τους δύσκολους αιώνες της οθωμανικής περιόδου. Για τους οικισμούς αυτούς και τη διασπορά των Βλάχων έχει γράψει αναλυτικά ο Αστέριος Κουκούδης στο έργο του Οι μητροπόλεις των Βλάχων και η διασπορά.
Η περίπτωση της Δάρδας είναι ενδεικτική του τρόπου με τον οποίο οι ελληνικοί πληθυσμοί της περιοχής συνδέθηκαν με την ελληνική παιδεία, την Ορθόδοξη Εκκλησία και την ευρύτερη πνευματική ζωή του Ελληνισμού.
Η οικογένεια Κόντα δεν περιορίζεται μόνο στον Σπυρίδωνα. Στο βιβλίο του π. Σπύρου Ζέγκου αναφέρονται και άλλα μέλη της οικογένειας από τη Δάρδα, τα οποία διακρίθηκαν σε διαφορετικούς τομείς. Ο Θεοφάνης Κόντας υπήρξε λοχαγός του σερβικού στρατού, ενώ ο αδελφός του, Κωνσταντίνος Κόντας, υπηρέτησε ως υπολοχαγός του ίδιου στρατού και έλαβε μέρος στο μέτωπο της Θεσσαλονίκης. Ήταν παιδιά της αδελφής του Δαρδαίου μετανάστη στο Βελιγράδι Σπυρίδωνος Τερπάτση, γνωστού και ως Δημήτροβιτς, ο οποίος υπήρξε ιατρός της σερβικής βασιλικής αυλής και αρχίατρος του Γενικού Επιτελείου του Σερβικού Στρατού. Αναφέρεται επίσης ο Ευθύμιος Δ. Κόντας, αρχικελευστής Α΄ τάξεως του Ελληνικού Πολεμικού Ναυτικού, επίσης από τη Δάρδα.
Το επώνυμο Κόντας παρουσιάζει ιδιαίτερο ενδιαφέρον και φαίνεται να συνδέεται ευρύτερα με τους βλαχικούς πληθυσμούς του Γράμμου και της ηπειρομακεδονικής ζώνης. Σερβικές πηγές αναφέρουν τον Κόντα ή Konda, στα κυριλλικά Конда, ως ήρωα της πρώτης σερβικής εξέγερσης. Σύμφωνα με τις πηγές αυτές, γεννήθηκε το 1775 στην περιοχή των Ιωαννίνων και ήταν ελληνικής καταγωγής, δηλαδή Grčko-cincar, όπως ακριβώς αποδίδεται στη σερβική παράδοση.
Ο Κόντας αυτός πήγε στη Σερβία, στο σαντζάκι του Σμεντέρεβο, ως μέλος των μισθοφόρων γενιτσάρων του Αλή Gušanac, μαζί με έναν ακόμη Έλληνα επαναστάτη, τον Παπαζώλη. Κατά τη διάρκεια της πρώτης σερβικής εξέγερσης, από το 1804 έως το 1813, εγκατέλειψε τα τουρκικά στρατεύματα και ενώθηκε με τους Σέρβους αντάρτες, συνεργαζόμενος με το απόσπασμα του Uzun Mirko Apostolović.
Μέχρι το 1806 ο Κόντας ήταν μπουλούκμπασης, δηλαδή καπετάνιος ενόπλου σώματος, στον στρατό του Αλή Gušanac. Φορώντας οθωμανική στολή, μαζί με λίγους ακόμη άνδρες, σκότωσε τους Τούρκους φρουρούς και άνοιξε την πύλη του ποταμού Σάβα στο φρούριο του Βελιγραδίου. Με τον τρόπο αυτό επέτρεψε στους Σέρβους επαναστάτες να πολιορκήσουν το Βελιγράδι, το οποίο τελικά απελευθερώθηκε το 1807. Για τη δράση του τιμήθηκε με τον τίτλο bimbaša και έμεινε γνωστός ως Konda Bimbaša.
Ο Σπυρίδων Κόντας, λοιπόν, δεν υπήρξε απλώς ένας καθηγητής του Ελληνικού Γυμνασίου Κορυτσάς. Υπήρξε εκπρόσωπος μιας ολόκληρης πνευματικής παράδοσης: της παράδοσης των Δαρδαίων, της ελληνικής παιδείας της Κορυτσάς.
Η μνήμη του αξίζει να αναδεικνύεται, διότι μέσα από τέτοιες μορφές μπορούμε να κατανοήσουμε καλύτερα την ιστορία της Κορυτσάς και της ευρύτερης περιοχής. Το Μπάγκειον Γυμνάσιο, οι δάσκαλοί του, οι μαθητές του και οι άνθρωποι που το υπηρέτησαν υπήρξαν φορείς μιας παιδείας που ξεπερνούσε την απλή μετάδοση γνώσεων. Καλλιεργούσε γλώσσα, ήθος, μουσική, σκέψη, κοινότητα και συνείδηση.
Δεν υπάρχουν σχόλια:
Δημοσίευση σχολίου