Αλβανία: Η ερήμωση, η μετανάστευση και η πραγματικότητα των αριθμών! - Shpopullimi, emigrimi dhe realiteti i shifrave

 

"Ζητάμε Εργάτες"

Η ερήμωση, η μετανάστευση και η πραγματικότητα των αριθμών  Skerdilajd Zaimi Υπάρχει ένας συνεχής θόρυβος και μια διαρκής ανησυχία για τη μαζική μετανάστευση ανθρώπων από την Αλβανία. Η φυσιολογική διαδικασία γήρανσης του πληθυσμού, η υψηλή μετανάστευση και η είσοδος ξένων πολιτών έχουν ενισχύσει την αντίληψη ενός μέρους της κοινωνίας, το οποίο περιγράφει τη σημερινή πραγματικότητα με τον όρο «ερήμωση». Ο όρος μπορεί να ξεκινά ως κατηγορία, ως ψίθυρος ή ως ρητορική υπερβολή, όμως στον πυρήνα του φέρει ένα περιγραφικό στοιχείο που συνδέεται με μια μετρήσιμη πραγματικότητα. Η «ερήμωση» μπορεί εύκολα να μετατραπεί σε ιδιαίτερα ευαίσθητο πολιτικό ζήτημα υπό ορισμένες συνθήκες. Ως έννοια, συχνά συνδέεται με τον δεξιό πολιτικό λόγο και τροφοδοτεί παλαιά και νέα στερεότυπα, ιδίως όταν στο «ισοζύγιό» της περιλαμβάνονται και οι ξένοι, των οποίων η ορατότητα τείνει να λαμβάνει στιγματιστικές αποχρώσεις. Ένα στοιχείο που έχει εντείνει τη συζήτηση είναι και η πολιτική ρητορική. Αρχικά διατυπώθηκε η άποψη ότι η αναχώρηση αποτελεί έκφραση της ελευθερίας του ατόμου· στη συνέχεια, όμως, έγινε λόγος για την εκτίμηση των ξένων εργαζομένων, σε αντιδιαστολή με τους Αλβανούς που «έχουν πολλά λόγια». Εδώ δεν πρόκειται πλέον μόνο για ρητορική ή λαϊκισμό – πρόκειται για οικονομία, αγορά εργασίας και δημογραφική δομή. Για να κατανοήσουμε καλύτερα την κατάσταση, οφείλουμε να ανατρέξουμε στα επίσημα στοιχεία της INSTAT. Σύμφωνα με μελέτη που δημοσιεύθηκε το 2013 και εξετάζει τη μετανάστευση των Αλβανών με βάση τις εισόδους και εξόδους για την περίοδο 2001–2011, προκύπτει ότι: Κατά τα έτη 2001–2011 αποχώρησαν 481.000 άτομα (εκ των οποίων 243.000 άνδρες). Κατά την ίδια περίοδο επέστρεψαν 139.827 άτομα. Το ισοζύγιο της δεκαετίας αυτής ήταν, επομένως, σαφώς αρνητικό. Για τα πιο πρόσφατα έτη, η INSTAT ( Στατιστικά Στοιχεία Αλβανικής Δημοκρατίας) δημοσιεύει στοιχεία για τη μετανάστευση από το 2018 έως το 2022. Τα δεδομένα έχουν ως εξής: 2018: 23.673 μετανάστες εισόδου, 38.703 μετανάστες εξόδου – καθαρή μετανάστευση -15.030 2019: 20.753 εισόδου, 43.835 εξόδου – καθαρή μετανάστευση -23.082 2020: 7.170 εισόδου, 23.854 εξόδου – καθαρή μετανάστευση -16.684 2021: 9.195 εισόδου, 42.048 εξόδου – καθαρή μετανάστευση -32.853 2022: 13.963 εισόδου, 46.460 εξόδου – καθαρή μετανάστευση -32.497 Σε όλα αυτά τα έτη, η καθαρή μετανάστευση είναι αρνητική. Δηλαδή, η Αλβανία χάνει περισσότερους κατοίκους από όσους κερδίζει μέσω εισροών. Όσον αφορά την ιδέα της «κατάκλυσης» της χώρας από ξένους, η επίσημη εικόνα για τους αλλοδαπούς με άδεια παραμονής έχει ως εξής: 2016: 12.519 (66,5% από την Ευρώπη) 2017: 12.906 (59,2% από την Ευρώπη) 2018: 14.162 (58% από την Ευρώπη) 2019: 13.507 (66,4% από την Ευρώπη) 2020: 13.609 (56,8% από την Ευρώπη) 2021: 14.921 (59,1% από την Ευρώπη) 2022: 18.151 (73,3% από την Ευρώπη) 2023: 21.460 (70,9% από την Ευρώπη), εκ των οποίων 6.630 παράτυποι 2024: 21.940 (65,5% από την Ευρώπη), 1.540 με παράτυπη παραμονή Τα στοιχεία δείχνουν μια σταδιακή αύξηση του αριθμού των αλλοδαπών με άδεια παραμονής, ιδίως μετά το 2022. Ωστόσο, σε σύγκριση με το αρνητικό ισοζύγιο μετανάστευσης των Αλβανών πολιτών, ο αριθμός τους παραμένει σαφώς μικρότερος από τη συνολική απώλεια πληθυσμού λόγω μετανάστευσης. Αξίζει να σημειωθεί ότι δεν υπάρχουν ακόμη δημοσιευμένα στοιχεία για τις εισόδους και εξόδους μετά το 2022. Αυτή η έλλειψη διαφάνειας τροφοδοτεί υποψίες και εικασίες, σε μια περίοδο όπου ο δημόσιος διάλογος απαιτεί περισσότερα δεδομένα και μεγαλύτερη σαφήνεια. Η μετανάστευση δεν αποτελεί μόνο αλβανικό πρόβλημα· είναι ευρωπαϊκό και περιφερειακό φαινόμενο. Στην περίπτωση της Αλβανίας, όμως, συνδυάζεται με τη γήρανση του πληθυσμού και την αυξανόμενη παρουσία ξένων στην αγορά εργασίας. Θέλουμε δεν θέλουμε, το κοινωνικό ζήτημα μετατρέπεται σταδιακά σε πολιτικό. Για τον λόγο αυτό, οφείλει να αντιμετωπιστεί με συγκεκριμένες πολιτικές: νόμους, κανονιστικές πράξεις και στοχευμένες πρωτοβουλίες, βασισμένες σε επίσημα και τακτικά δημοσιευμένα στοιχεία. Μόνο πάνω στη βάση πραγματικών δεδομένων μπορεί να αποφευχθεί η κινδυνολογία και να οικοδομηθεί μια σοβαρή στρατηγική για το δημογραφικό και οικονομικό μέλλον της χώρας.

Shpopullimi, emigrimi dhe realiteti i shifrave    Skerdilajd Zaimi Ka një zhurmë dhe një shqetësim të vazhdueshëm për emigrimin në masë të njerëzve nga Shqipëria. Procesi fiziologjik i plakjes së popullsisë, emigrimi i lartë dhe hyrja e të huajve kanë përshkallëzuar perceptimin e një pjese të shoqërisë që e përshkruan realitetin e sotëm me termin “shpopullim”. Termi mund të nisë si akuzë, si pëshpëritje apo si deformim retorik, por në thelbin e tij mbart një karakteristikë përshkruese që lidhet me një realitet të matshëm. “Shpopullimi” mund të shndërrohet lehtësisht në një kauzë politike shumë të ndjeshme në rrethana të caktuara. Si nocion, ai shpesh anon nga diskursi i djathtë dhe ushqen klishe të vjetra e të reja, sidomos kur në “numëruesin” e tij përfshihen edhe të huajt, vizibiliteti i të cilëve priret të marrë ngjyrime stigmatizuese. Një element që ka shtuar debatet është edhe retorika politike. Në fillim u tha se ikja është shprehje e lirisë individuale; më pas u kalua në vlerësim të punonjësve të huaj, në kontrast me shqiptarët që “kanë shumë llafe”. Këtu nuk kemi më vetëm retorikë apo populizëm – kemi ekonomi, treg pune dhe strukturë demografike. Për ta kuptuar më mirë situatën, duhet t’u referohemi shifrave zyrtare të INSTAT-it. Sipas një studimi të publikuar në vitin 2013, që trajton emigrimin e shqiptarëve me hyrje-daljet për periudhën 2001–2011, rezulton se: Në vitet 2001–2011 janë larguar 481 000 persona (nga të cilët 243 000 meshkuj). Në të njëjtën periudhë janë kthyer 139 827 persona. Pra, bilanci i asaj dekade ishte thellësisht negativ. Për vitet më të fundit, INSTAT publikon të dhëna për emigrimin dhe imigrimin nga 2018 deri në 2022. Shifrat janë si më poshtë: 2018: 23 673 imigrantë, 38 703 emigrantë – migracion neto -15 030 2019: 20 753 imigrantë, 43 835 emigrantë – migracion neto -23 082 2020: 7 170 imigrantë, 23 854 emigrantë – migracion neto -16 684 2021: 9 195 imigrantë, 42 048 emigrantë – migracion neto -32 853 2022: 13 963 imigrantë, 46 460 emigrantë – migracion neto -32 497 Në të gjitha këto vite, migracioni neto është negativ. Pra, Shqipëria humb më shumë popullsi sesa fiton nga hyrjet. Ndërkohë, lidhur me idenë e “përmbytjes” së vendit nga të huajt, panorama zyrtare për të huajt me leje qëndrimi është kjo: 2016: 12 519 (66.5% nga Europa) 2017: 12 906 (59.2% nga Europa) 2018: 14 162 (58% nga Europa) 2019: 13 507 (66.4% nga Europa) 2020: 13 609 (56.8% nga Europa) 2021: 14 921 (59.1% nga Europa) 2022: 18 151 (73.3% nga Europa) 2023: 21 460 (70.9% nga Europa), prej të cilëve 6 630 të parregullt 2024: 21 940 (65.5% nga Europa), 1 540 me qëndrim të parregullt Shifrat tregojnë një rritje graduale të numrit të të huajve me leje qëndrimi, sidomos pas vitit 2022. Megjithatë, në raport me bilancin negativ të migracionit të shqiptarëve, numri i tyre mbetet shumë më i ulët krahasuar me humbjen e përgjithshme të popullsisë nga emigrimi. Vlen të theksohet se nuk kemi ende statistika të publikuara për hyrje-daljet pas vitit 2022. Kjo mungesë transparence ushqen dyshime dhe spekulime, në një kohë kur debati publik kërkon më shumë të dhëna dhe më shumë qartësi. Emigrimi nuk është vetëm problem shqiptar; është fenomen europian dhe rajonal. Por në rastin tonë ai kombinohet me plakjen e popullsisë dhe me hyrjen në rritje të të huajve në tregun e punës. Duam apo nuk duam, çështja sociale po fermentohet si çështje politike. Për këtë arsye, ajo duhet adresuar me politika të mirëfillta: ligje, akte nënligjore, nisma konkrete të mbështetura mbi shifra zyrtare dhe të publikuara rregullisht. Vetëm mbi bazën e të dhënave reale mund të shmanget retorika alarmiste dhe të ndërtohet një strategji serioze për të ardhmen demografike dhe ekonomike të vendit.